Cây trồng cạn(bắp, cỏ...) trên đất chuyển đổi

Như chúng ta đã biết, năm 2014 Quảng Ngãi có 44.391 ha đất canh tác trồng lúa, với diện tích gieo trồng 73.789,5 ha/năm, năng suất 57,2 tạ/ha, sản lượng 422.435 tấn, bình quân gần 340 kg/người/năm. (Theo Báo cáo tổng kết thực hiện kế hoạch năm 2014, nhiệm vụ kế hoạch năm 2015 ngày 20/01/2015 của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh). Qua số liệu trên cho thấy đó là một dấu son trong sản xuất nông nghiệp tỉnh nhà, từ một tỉnh thiếu lương thực ở những thập niên cuối của thế kỷ trước đến nay đã chủ động hoàn toàn về lương thực tại chỗ. Song vào thời điểm hiện nay và sắp đến, khi mà trên phạm vi quốc gia, đất nước ta đã đảm bảo an ninh lương thực vững chắc, là một trong những nước xuất khẩu lúa gạo hàng đầu thế giới và nền kinh tế đất nước đang vận hành theo cơ chế thị trường định hướng XHCN, hội nhập sâu rộng vào mậu dịch toàn cầu thì sản xuất lúa vùng đồng bằng tại tỉnh ta cho thấy có những vấn đề bất cập sau:

- Sản xuất lúa không tạo ra sản phẩm nông sản hàng hóa có sức cạnh tranh cao, giá trị gia tăng thấp so với cây trồng khác và thị trường nhỏ hẹp chỉ tiêu thụ tại địa phương.

- Sản xuất lúa tiêu tốn nhiều nước tưới, cao nhất so với các loại cây trồng hiện có, trong khi đó nước là tài nguyên “quý hiếm” trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt.

Hệ thống giao thông thủy lợi (tưới, tiêu) nội đồng

Từ đó vấn đề đặt ra là cần sớm và quyết liệt, mạnh dạn chuyển đổi toàn bộ đất trồng lúa chân cao có điều kiện tiêu thoát nước sang sản xuất cây trồng cạn vì những lý do sau:

- Giảm tình trạng bị động sản xuất lúa do bị nắng hạn và tiết kiệm nước tưới để tăng diện tích tưới cho các loại cây trồng cạn có hiệu quả kinh tế cao hơn, tạo nên sự đột phá về năng suất, sản lượng, hiệu quả của các loại cây trồng cạn có lợi thế so sánh về thị trường tiêu thụ (trong và ngoài tỉnh, kể cả xuất khẩu).

- Góp phần giúp nông dân tăng thu nhập so với sản xuất lúa thông qua ngày công lao động và lợi nhuận sản xuất cây trồng cạn, từ đó từng bước cải thiện đời sống gia đình để chung tay xây dựng nông thôn mới. Đây là một trong những giải pháp có tính khả thi cao để sớm đưa tỉnh ta hoàn thành mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới.

- Xét về mặt lịch sử sử dụng đất cho thấy không phải 100% diện tích đất lúa hiện nay là đất lúa mà trong đó không nhỏ diện tích đất lúa này trước nay là đất cây trồng cạn chuyển sang trồng lúa do khó khăn về lương thực và có điều kiện tưới ở những thập niên 70, 80, 90 của thế kỷ trước vì vậy chuyển đất lúa chân cao sang cây trồng cạn hiện nay thực chất là trả về nguyên gốc sử dụng đất trước đó để có hiệu quả sản xuất cao hơn mà thôi và nên cần chuyển trở lại đất lúa cũng rất đơn giản.

Từ những lý do nêu trên cho thấy sự cần thiết phải chuyển đổi đất lúa sang sản xuất cây trồng cạn. Song để hiện thực hóa việc chuyển đổi này cần có những giải pháp sau:

1. Giải pháp quy hoạch tổng thể và chi tiết vùng đất lúa chuyển đổi với yêu cầu địa hình cao, chủ động tiêu nước sau khi có hệ thống tiêu.

2. Giải pháp đầu tư dồn điền đổi thửa và xây dựng hệ thống giao thông, tưới tiêu nội đồng.

3. Giải pháp bố trí cơ cấu cây trồng cạn (bắp, đậu, rau màu, cỏ chăn nuôi, …) có lợi thế so sánh về thị trường tiêu thụ và phù hợp với điều kiện sinh thái vùng chuyển đổi.

4. Giải pháp về chuyển giao khoa học công nghệ và đầu tư khuyến nông để giúp nông dân hội đủ điều kiện về kỹ năng sản xuất cây trồng cạn mới… 5. Giải pháp xúc tiến thương mại, xây dựng liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm cây trồng cạn chuyển đổi.

Với những giải pháp đồng bộ trên, hy vọng rằng Quảng Ngãi sẽ chuyển đổi mạnh và thành công đất lúa sang cây trồng cạn có lợi thế so sánh hơn lúa trên quy mô rộng lớn những năm đến. Góp phần thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới./.

Tác giả bài viết: KS. Võ Thanh Thủy - Ban KHCN-TVPB - LHH Quảng Ngãi

Theo Bản tin Khoa học và Đời sống số 02/2015