Hội thảo tập trung vào một số nội dung thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, nhà quản lý như: Quá trình giao lưu, trao đổi và tương tác trên biển ở khu vực Đông Nam Á; cảnh quan môi trường cổ vùng biển và cận biển; các loại hình di tích tàu đắm; ứng dụng các phương pháp tiếp cận đa ngành, liên ngành trong nghiên cứu di sản văn hóa biển; chia sẻ kinh nghiệm trong việc quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa biển; tăng cường hợp tác nghiên cứu về khảo cổ học dưới nước...

Đây là hội thảo khoa học quốc tế về khảo cổ học dưới nước đầu tiên được tổ chức ở Việt Nam, và là cơ hội lớn để Việt Nam trao đổi kinh nghiệm nghiên cứu, tổ chức một chương trình nghiên cứu về khảo cổ học dưới nước và đào tạo cán bộ chuyên ngành quản lý, khai thác khảo cổ học dưới nước…

Toàn cảnh Hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, GS-TS Nguyễn Xuân Thắng- Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh: Hội thảo lần này sẽ tạo một bước ngoặc lớn, mở ra triển vọng cho sự hợp tác nghiên cứu, sự trao đổi học thuật giữa các nhà khoa học Việt Nam, đặc biệt là các nhà khảo cổ học Việt Nam với các nhà khảo cổ học quốc tế để cùng nhau xây dựng các chương trình nghiên cứu trong các lĩnh vực khảo cổ học nói chung và khảo cổ học dưới nước nói riêng, hướng tới công tác bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa, tuyên truyền nhận thức về di sản văn hóa cho cộng đồng…Hội thảo Khoa học Quốc tế được tổ chức tại Quảng Ngãi là kết quả của sự hợp tác giữa các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam và tỉnh Quảng Ngãi trong nhiều năm qua.

Trong lời phát biểu chào mừng Hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Lê Quang Thích bày tỏ: Hội thảo lần này sẽ chứng minh tỉnh Quảng Ngãi là một trong những nơi tiềm ẩn nhiều di sản văn hóa dưới nước của Việt Nam. Đại diện lãnh đạo tỉnh Quảng Ngãi cho rằng Hội thảo sẽ góp phần nâng cao nhận thức và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong việc nghiên cứu, bảo vệ và phát huy giá trị của di sản văn hóa dưới nước; đồng thời mở ra triển vọng cho sự hợp tác nghiên cứu giữa tỉnh Quảng Ngãi và các cơ quan, tổ chức nghiên cứu trong và ngoài nước nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi nói chung, di sản văn hóa dưới nước nói riêng.

Trong phần đề dẫn Hội thảo, PGS-TS Nguyễn Giang Hải, Viện trưởng Viện Khảo cổ học, nhấn mạnh: Mặc dù là một quốc gia rất giàu tiềm năng về di sản văn hóa dưới nước nhưng Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn trong việc bảo vệ, nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị những di sản này.

Từ trước đến nay, tại Việt Nam đã có 6 con tàu cổ bị đắm đã được khai quật, đóng góp những giá trị quan trọng vào việc nghiên cứu con đường gốm sứ trên biển Đông trong nhiều thế kỷ trước đây. Tuy nhiên, do thiếu chuyên gia nghiên cứu về khảo cổ học biển nên trong các cuộc khai quật di tích tàu đắm, các nhà khảo cổ học không trực tiếp tham gia khai quật mà chỉ theo dõi qua màn hình điều khiển. Điều này làm hạn chế đáng kể kết quả thu đạt được từ những cuộc khai quật.

Chia sẻ kinh nghiệm tại hội thảo, PGS. Mark Staniforth, Đại học Flinders của Australia thành viên Ủy ban quốc tế về các công trình tưởng niệm và di tích-Ủy ban quốc tế về Di sản văn hóa dưới nước (ICOMOS-ICUCH) cho rằng:

“Việt Nam nằm ở trung tâm khu vực Đông Nam Á, trên “con đường tơ lụa” trên biển” với sự giao thương của nhiều nước trên thế giới. Do đó, tiềm năng khảo cổ học dưới nước ở Việt Nam là rất lớn và bao gồm những loại hình di tích chìm ngập có niên đại hàng chục nghìn năm… Do vậy, để khai thác, quản lý và phát huy tốt các giá trị di sản văn hóa dưới nước cần gắn với giáo dục cộng đồng, tăng cường sự tham gia của cộng đồng; đồng thời tiến hành ở nhiều cấp độ bao gồm xã, huyện, thành phố, tỉnh, khu vực, quốc gia, quốc tế và được hướng dẫn bởi những chuẩn mực đạo đức, mô hình lập pháp, hiến chương và công ước quốc tế nhằm đạt được sự thực hiện tốt nhất. Sự hợp tác được xem là yếu tố quyết định đối với sự phát triển của khảo cổ học dưới nước ở khu vực Việt Nam nói riêng và Đông Nam Á nói chung”.

Trước khi khai mạc Hội thảo, vào ngày 14/10, các nhà khoa học, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã đến tham quan đảo Lý Sơn và tìm hiểu khu vực Vũng Tàu (thuộc vùng biển Bình Châu, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi), nơi được mệnh danh là “Nghĩa địa tàu cổ”.

Lê Hồng Khánh                       

Hội viên Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam