Quảng Ngãi là một trong những tỉnh nằm ven biển miền trung có vùng nông thôn rộng lớn với hơn 80% số dân sống bằng nông nghiệp. Toàn tỉnh hiện có 184 xã, phường và thị trấn, trong đó có 164 xã của 13 huyện thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới. Với chính sách ưu đãi hợp lý, linh hoạt và sáng tạo, trong những năm gần đây, Quảng Ngãi đang trở thành một điểm sáng trên bản đồ thu hút đầu tư của cả nước, nhưng khu vực nông thôn của tỉnh vẫn chưa nhận được sự quan tâm tích cực của các nhà đầu tư tư nhân. Có nhiều nguyên nhân, trong đó vấn đề môi trường và chính sách thu hút đầu tư vào khu vực nông thôn Quảng Ngãi là một trong những vấn đề cần phải nghiên cứu. Trên cơ sở xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến việc thu hút vốn đầu tư của tư nhân trong và ngoài nước cho phát triển nông thôn, bài viết này trao đổi thêm một số khía cạnh nhằm đặt nền tảng cho việc nghiên cứu hoàn thiện chính sách thu hút vốn đầu tư của tư nhân cho xây dựng nông thôn mới của tỉnh Quảng Ngãi trong thời gian đến.     

Xây dựng hệ thống giao thông và thủy lợi nội đồng (xã Bình Dương, huyện Bình Sơn)

Xây dựng nông thôn mới (NTM) vừa là mục tiêu, yêu cầu của phát triển nông thôn một cách bền vững, vừa là nhiệm vụcấp bách, là chủ trương có tầm chiến lược đặc biệt quan trọng. Để đảm bảo nguồn tài chính thực hiện chương trình xây dựng NTM, cần huy động và phân bổ nguồn lực một cách hợp lý, trong đó đặc biệt chú trọng việc điều chỉnh lại chính sách và cơ chế thu hút vốn đầu tư, phân bổ và sử dụng vốn đầu tư sao cho có hiệu quả.

Quyết định 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 – 2020 và nhiều văn bản pháp lý khác của Nhà nước đã chỉ ra cơ chế để các địa phương huy động nguồn lực để xây dựng NTM, trong đó vấn đề khai thác các nguồn lực đầu tư từ khu vực tư nhân nhằm đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển kinh tế trên địa bàn nông thôn có tầm quan trọng rất lớn đối với việc thúc đẩy phát triển sản xuất, xây dựng kết cấu hạ tầng ở nông thôn, là nhân tố ảnh hưởng có tính chất quyết định đến chất lượng của tăng trưởng và phát triển kinh tế nông thôn.

Những nhân tố ảnh hưởng đến việc thu hút vốn đầu tư của tư nhân trong và ngoài nước cho phát triển nông thôn

Có 2 nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực thu hút vốn đầu tư của địa phương là khả năng cung ứng vốn và môi trường đầu tư tại địa phương, như là hai điều kiện cần và đủ để thực hiện mục tiêu huy động vốn đặt ra cho từng thời kỳ.

Về khả năng cung ứng vốn của khu vực kinh tế tư nhân

 Khả năng cung ứng vốn của khu vực kinh tế tư nhân phụ thuộc vào quy mô, trình độ phát triển của khu vực kinh tế này trong nền kinh tế. Tuy nhiên, nếu xét theo khả năng cung ứng vốn của từng thành phần kinh tế cụ thể thì các nhân tố đó lại gắn liền với đặc điểm của từng nguồn vốn.

- Đối với nguồn vốn của doanh nghiệp tư nhân: Khả năng cung ứng vốn phụ thuộc vào hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, vào chính sách thu của nhà nước và chính sách phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp.

- Đối với nguồn vốn của dân cư: Khả năng cung ứng vốn phụ thuộc vào mức thu nhập, tập quán và xu hướng tiêu dùng, chính sách động viên của Nhà nước...Ở những vùng nông thôn nghèo, vùng sâu, vùng xa, nơi có trình độ dân trí thấp, phong tục tập quán lạc hậu...thu nhập của dân cư thấp, khả năng tiết kiệm gần như bằng không thì khả năng thu hút vốn đầu tư tư nhân từ các hộ gia đình không thể thực hiện được. Trái lại, ở những vùng có điều kiện phát triển sản xuất kinh doanh, khả năng tích lũy vốn của các hộ gia đình cao sẽ thuận lợi hơn trong việc thu hút vốn đầu tư.  

Về môi trường đầu tư

Môi trường đầu tư bao gồm các yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, tự nhiên, công nghệ, trong đó chính sách của chính quyền địa phương, các yếu tố về địa lý, về quy mô thị trường là rất quan trọng. Tập hợp những yếu tố đặc thù này bao gồm hai thành phần chính là chính sách của địa phương (cơ sở hạ tầng mềm) và các nhân tố khác liên quan đến qui mô thị trường và ưu thế địa lý (cơ sở hạ tầng cứng). Hai thành phần này sẽ tác động đến ba khía cạnh liên quan đến nhà đầu tư là chi phí cơ hội của  vốn  đầu  tư,  mức  độ  rủi  ro trong đầu tư và những rào cản về cạnh tranh trong quá trình đầu tư. Dựa vào việc cân nhắc ba khía cạnh này nhà đầu tư sẽ xác định những cơ hội và động lực đầu tư đến một địa phương nào đó.

Trong những năm gần đây, một số nhà tài trợ quốc tế và cơ quan nghiên cứu hoạt động trong lĩnh vực phát triển kinh tế tư nhân ở Việt Nam đã tiến hành nhiều nghiên cứu nhằm xác định và đánh giá những yếu tố thúc đẩy hay  kìm  hãm  tăng  trưởng  kinh  tế  địa  phương. Các nghiên cứu đã cho thấy có sự khác biệt lớn về môi trường kinh doanh và chênh lệch về mức độ tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là kinh tế tư nhân, giữa các tỉnh và khu vực khác nhau trong nước. Sự chênh lệch này một phần là do các địa phương khác nhau có những điều kiện khác nhau về cơ sở hạ tầng cứng như điều kiện tự nhiên, khả năng tiếp cận thị trường, nguồn tài chính và nguồn nhân lực. Tuy nhiên, kết quả của những nghiên cứu này cũng cho thấy thêm rằng chính quyền và môi trường pháp lý của từng địa phương mới là yếu tố quan trọng dẫn đến sự khác biệt về khả năng cạnh tranh giữa các địa phương. Những yếu tố này phản ánh đặc tính chủ động của một địa phương trong quá trình tạo ra một môi trường đầu tư thông thoáng, thể hiện ở các chính sách và cách thức ứng xử của chính quyền địa phương đó đối với các doanh nghiệp và nhà đầu tư. Trong thực tế, nếu loại bỏ yếu tố cơ sở hạ tầng mềm như đã nói trên đây, thì việc thu hút vốn đầu tư vào khu vực nông thôn rõ ràng không thể hấp dẫn bằng thu hút đầu tư vào vùng thành thị và các khu công nghiệp, có nghĩa là nếu như những yếu tố cơ sở hạ tầng cứng có thể bỏ qua như một khó khăn phải chấp nhận để từng bước khắc phục thì cơ sở hạ tầng mềm không hề loại bỏ ảnh hưởng của nó đối với bất kỳ một vùng và khu vực nào. Chính vì vậy, việc quan tâm đến các chính sách của chính quyền địa phương không phải chỉ đặt ra đối với việc thu hút đầu tư vào khu công nghiệp, vùng đô thị mà cả đối với vùng nông thôn, nơi đang rất cần thu hút các nguồn lực đầu tư, đặc biệt là các nguồn lực đầu tư từ khu vực tư nhân.

Hoàn thiện chính sách thu hút vốn đầu tư của tư nhân phục vụ mục tiêu xây dựng NTM ở tỉnh Quảng Ngãi

Chính sách thu hút đầu tư là một bộ phận quan trọng trong chính sách huy động vốn phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội của một địa phương. Tính khả thi của một chính sách phải dựa trên cơ sở đảm bảo các yêu cầu cơ bản như: sự phù hợp với các quy định của luật pháp, mang tính toàn diện và có tính hấp dẫn đối với các nhà đầu tư.

- Tính tuân thủ đòi hỏi các cơ chế, chính sách của tỉnh không nên vượt quá giới hạn cho phép của Luật đầu tư, Luật đất đai, Luật thuế…

 - Tính toàn diện đòi hỏi nội dung chính sách phải quan tâm đến cả hai mặt là ưu đãi và hỗ trợ đầu tư, bao quát trên nhiều lĩnh vực khác nhau của kinh tế địa phương.

- Tính hấp dẫn đòi hỏi các chính sách phải được áp dụng ở khung cao nhất theo quy định của luật xét thấy có lợi đối với các nhà đầu tư, nội dung chính sách phải được diễn đạt một cách rõ ràng, minh bạch, dễ hiểu, có tính ổn định trong một thời gian nhất định, đồng thời cũng phải có hướng mở để dễ xử lý khi có những thay đổi từ chính sách quản lý vĩ mô của Nhà nước, của hệ thống luật pháp...

Theo số liệu từ Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Quảng Ngãi, tính đến tháng 11/2013, toàn tỉnh Quảng Ngãi đã cấp giấy chứng nhận đầu tư cho 331 dự án với tổng vốn đầu tư đăng ký 181.978 tỷ đồng, trong đó có 26 dự án FDI với tổng vốn đăng ký đầu tư 4,022 tỷ USD (quy đổi 54.708 tỷ đồng). Riêng năm 2013 đã cấp giấy chứng nhận đầu tư cho 32 dự án với tổng vốn đầu tư đăng ký 4.681 tỷ đồng, trong đó có 7 dự án FDI với tổng vốn đầu tư đăng ký là 0,116 tỷ USD (quy đổi 2.141 tỷ đồng). Đây là những tín hiệu đáng mừng. Nhưng điểm sáng trong thu hút vốn đầu tư vào Quảng Ngãi cũng mới chỉ nổi lên ở các khu công nghiệp, khu kinh tế nằm ở đô thị và ven đô thị, còn ở khu vực nông thôn thì các dự án cũng như vốn đầu tư của tư nhân cũng còn khá khiêm tốn. Bên cạnh những khó khăn từ việc huy động nguồn lực từ các nhà đầu tư thì việc huy động nguồn lực từ dân cư ở nông thôn Quảng Ngãi hiện nay cũng còn gặp nhiều hạn chế do thu nhập của người dân nông thôn là có hạn, các hình thức huy động từ cộng đồng cũng chưa đa dạng, kém hiệu quả.

Muốn đẩy mạnh thu hút đầu tư vào khu vực nông thôn tỉnh Quảng Ngãi cần phải quan tâm nhiều hơn đến việc phát triển kinh tế, xây dựng cơ sở hạ tầng, tạo dựng một hình ảnh tốt đẹp cho nông thôn để thu hút các nhà đầu tư. Bên cạnh các chính sách khuyến công, khuyến nông và các chính sách ưu đãi đầu tư đã được ban hành, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ngãi đã có Quyết định số 52/2013 ngày 22/11/2013 quy định cụ thể một số chính sách hỗ trợ của tỉnh về xây dựng khu tái định cư, đầu tư hạ tầng kỹ thuật, đào tạo lao động (kể cả đào tạo lại) cho các dự án đầu tư về nhà ở xã hội, chợ, giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường; du lịch vào các khu công nghiệp, Khu kinh tế Dung Quất và các dự án thuộc danh mục kêu gọi đầu tư theo quyết định của UBND tỉnh. 

Quan sát một số cuộc gặp gỡ với các nhà đầu tư đã được lãnh đạo tỉnh Quảng Ngãi tổ chức thời gian gần đây cho thấy, bên cạnh những ý kiến đánh giá cao của các nhà đầu tư về nỗ lực của tỉnh trong việc hoàn thiện các chính sách hỗ trợ đầu tư, thì cũng còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần được tháo gỡ liên quan vấn đề phân cấp mạnh hơn trong việc giải quyết các thủ tục đầu tư, cải cách hành chính, cải thiện những chính sách ưu đãi đầu tư và môi trường đầu tư, công tác xúc tiến đầu tư… Vì vậy, nếu chỉ quan tâm đến vấn đề hoàn thiện các thể chế pháp lý về ưu đãi và hỗ trợ đầu tư thì chưa đủ, điều quan trọng là phải tổ chức tốt cơ chế vận hành để các chính sách đó sớm mang lại một kết quả thực sự, không chỉ đối với các khu công nghiệp tập trung mà cả cho các vùng nông thôn rộng lớn của Quảng Ngãi đang rất cần nguồn vốn đầu tư các thành phần kinh tế, đặc biệt là kinh tế tư nhân./.

ThS. Bùi Phụ Anh - ThS. Nguyễn Văn Vinh  

Đại học Tài chính - Kế toán                 

Theo Bản tin Khoa học & Đời sống số 2/2014