Chủ trì Hội thảo có PGS.TS Nguyễn Chu Hồi – Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia Chương trình UNDP/GEF SGP, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Thủy sản Việt Nam; bà Nguyễn Thị Thu Huyền – Điều phối viên quốc gia Chương trình tài trợ các dự án nhỏ – Quỹ Môi trường toàn cầu (UNDP/GEF-SGP); ông Lê Quang Thích – Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Quảng Ngãi, Trưởng Ban Điều hành Dự án; đại diện lãnh đạo UBND xã Vạn Tường, UBND xã Đông Sơn, cùng đại diện các sở, ngành, cơ quan chuyên môn, cơ sở giáo dục, các nhà khoa học, chuyên gia và các Tổ cộng đồng ven biển.

Quang cảnh Hội thảo khoa học - Hôi nghị Tổng kết Dự án

Phát biểu đề dẫn Hội thảo - Hội nghị, ông Lê Quang thích, Chủ tịch Liên hiệp Hội - Trưởng Ban Điều hành đặt vấn đề: Làm thế nào để các Tổ cộng đồng tiếp tục hoạt động hiệu quả khi Dự án kết thúc? Làm thế nào để bảo tồn tài nguyên thực sự mang lại lợi ích kinh tế, tạo sinh kế ổn định và nâng cao đời sống người dân? Và cần những cơ chế, chính sách, nguồn lực nào để nhân rộng mô hình một cách bền vững? Đây chính là những vấn đề mà Hội thảo khoa học – Hội nghị tổng kết hôm nay cần tập trung trao đổi, phân tích và đề xuất giải pháp. Chúng tôi mong muốn, thông qua Hội thảo hôm nay, các cơ quan, tổ chức và chuyên gia không chỉ dừng lại ở những nhận xét, đánh giá chung mà có thể đề xuất được những giải pháp cụ thể, khả thi, xác định rõ chủ thể thực hiện, cơ chế phối hợp và điều kiện bảo đảm, để kết quả Dự án tiếp tục được duy trì và phát huy sau khi kết thúc tài trợ.

Một trong những kết quả nổi bật của Dự án là hình thành ba Tổ cộng đồng tại Gành Yến, Hòn Cóc và Đông Sơn, với tổng cộng 37 thành viên Ban đại diện. Các Tổ cộng đồng đã được chính quyền địa phương công nhận và giao quyền đồng quản lý trên tổng diện tích khoảng 479 ha vùng biển ven bờ: Gành Yến 218 ha, Hòn Cóc 72 ha và Đông Sơn 189 ha.

Cộng đồng tham gia thảo luận tại hội thảo - Hội nghị

Đồng thời, ba khu vực thí điểm thả phao khoanh vùng bảo vệ nguồn lợi rong mơ và hệ sinh thái biển với tổng diện tích khoảng 57 ha đã được triển khai. Điểm quan trọng không chỉ nằm ở những con số diện tích, mà ở việc cộng đồng có một không gian quản lý cụ thể, có cơ sở để tham gia xây dựng kế hoạch, tuyên truyền, tuần tra, giám sát hoạt động khai thác và phối hợp xử lý các hành vi vi phạm.

Theo đánh giá cuối kỳ, việc hình thành, công nhận và giao quyền cho các Tổ cộng đồng là một trong những đầu ra thể chế có ý nghĩa nhất của Dự án. Nó đánh dấu bước chuyển từ mô hình quản lý chủ yếu dựa vào cơ quan nhà nước sang quản trị tài nguyên có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng, gắn trách nhiệm bảo vệ với quyền lợi của chính người dân.

Dự án không dừng ở việc khoanh vùng bảo vệ. Các hoạt động học tập kinh nghiệm, tập huấn thu hoạch, làm sạch, phơi, bảo quản và đóng gói rong mơ; lấy mẫu kiểm định; tham vấn hướng phát triển sản phẩm; kết nối cơ sở giáo dục và xây dựng du lịch học tập cộng đồng đã tạo nền tảng để nâng cao giá trị tài nguyên thay vì chỉ tăng sản lượng khai thác.

Mô hình “Trường học cộng đồng giữa thiên nhiên” được hình thành từ chính những tài sản sẵn có của địa phương: thảm rong mơ, rạn san hô, làng chài, cảnh quan ven biển, rừng dừa nước, nghề biển, ẩm thực và tri thức bản địa. Ở đó, người dân không chỉ cung cấp dịch vụ mà từng bước trở thành người kể chuyện, người hướng dẫn và chủ thể tổ chức trải nghiệm. Đây là cách để giá trị bảo tồn được chuyển hóa thành giá trị giáo dục, văn hóa và sinh kế mà không làm suy giảm nền sinh thái.

Trong phát biểu tại Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Chu Hồi đặt câu chuyện rong mơ trong tầm nhìn rộng hơn về quản trị tài nguyên biển và bảo tồn hệ sinh thái. Ở góc độ quản lý, điều cốt lõi không chỉ là khai thác được bao nhiêu rong mơ, mà là phải giữ được khả năng tái tạo của hệ sinh thái, giữ được nơi cư trú, sinh sản và ương nuôi của nguồn lợi thủy sản ven bờ. Cách nhìn này đặt bảo tồn ở vị trí nền tảng, từ đó xác định giới hạn cho khai thác và các hoạt động phát triển tiếp theo.

PGS.TS Nguyễn Chu Hồi phát biểu tại Hội thảo - Hội nghị

Bà Nguyễn Thị Thu Huyền – Điều phối viên quốc gia UNDP/GEF-SGP – cùng các chuyên gia và Ban Điều hành Dự án đã nhấn mạnh yêu cầu duy trì những kết quả sau giai đoạn tài trợ. Bởi thách thức phía trước vẫn còn rõ ràng: năng lực vận hành của các Tổ cộng đồng chưa đồng đều; nguồn lực cho tuần tra, giám sát và bảo dưỡng phao còn hạn chế; chuỗi sản phẩm rong mơ và liên kết thị trường mới ở giai đoạn nền tảng; dữ liệu dài hạn về phục hồi hệ sinh thái và tác động sinh kế vẫn cần tiếp tục theo dõi.

Bà Nguyễn Thị Thu Huyền – Điều phối viên quốc gia UNDP/GEF-SGP phát biểu tại Hội thảo - Hội nghị

Trong phiên tổng kết, chương trình dành phần ký kết bàn giao trang thiết bị dự án cho các Tổ cộng đồng. Theo chương trình hội nghị, bà Nguyễn Thị Thu Huyền – Điều phối viên quốc gia UNDP/GEF-SGP, ông Lê Quang Thích – Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Quảng Ngãi, Trưởng Ban Điều hành dự án – cùng Tổ trưởng các Tổ cộng đồng tham gia phần ký kết bàn giao.

Ký kết bàn giao trang thiết bị dự án cho các Tổ cộng đồng

Tặng ảnh nghệ thuật  cảnh đẹp của Dự án cho các cơ quan, đơn vị phối hợp và các Tổ cộng đồng

Tặng Giấy khen cho 03 Tổ cộng đồng và 05 cá nhân có nhiều đóng góp tích cực trong triển khai Dự án

BH