Phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) miền núi luôn là vấn đề bức xúc, được Đảng và Nhà nước quan tâm. Bằng các chương trình mục tiêu như 134, 135...và gần đây là chương trình 30a giảm nghèo nhanh và bền vững của Chính phủ với đầu tư bằng nguồn vốn lớn để thúc đẩy KT-XH miền núi có bước phát triển nhanh. Đối với tỉnh Quảng Ngãi, chỉ riêng các dự án thuộc chương trình 30a, tổng vốn đầu tư theo thời giá năm 2009 (khi duyệt các dự án) đã lên đến trên 1 tỷ USD .
Thời gian qua, Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh đã có nhiều nghị quyết, chương trình phát triển KT-XH miền núi và lập các cơ quan chuyên môn giúp tỉnh lãnh đạo, tổ chức thực hiện lĩnh vực công tác quan trọng này. Với sự nổ lực, cố gắng của các cấp, các ngành trong tỉnh, miền núi đã có những đổi thay qua từng giai đoạn. Mạng lưới giao thông dọc ngang từ đồng bằng lên các huyện miền núi và nối các huyện miền núi với nhau đã ngày một phát triển. Đường đến trung tâm các huyện miền núi đã thông suốt. Đường về các xã cơ bản đã hoàn thành và ngày càng được nâng cấp. Công tác phát triển sản xuất, xóa đói giảm nghèo luôn được coi trọng; hộ nghèo các xã đã giảm rõ rệt qua từng năm. Văn hóa, giáo dục được quan tâm và phát triển. Mạng lưới y tế, công tác chăm lo sức khỏe cho nhân dân được nâng lên rõ rệt.
Nhưng nhìn chung, tốc độ phát triển KT-XH các huyện miền núi còn chậm. Việc khai thác quỹ đất, tài nguyên thiên nhiên kết quả còn hạn chế, năng xuất lao động còn rất thấp, thu nhập bình quân đầu người chưa tăng đáng kể. Có nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân quan trọng là KHKT chậm đến miền núi, cán bộ KHKT, công nhân chuyên nghiệp chưa đào tạo được bao nhiêu. Vì vậy việc áp dụng các tiến bộ KHKT chưa được phát triển. Phương thức sản xuất nhìn tổng thể chưa mấy thay đổi, vẫn còn mang nặng dấu ấn của nền sản xuất tự cung, tự cấp, kinh tế hàng hóa chưa có bước tiến đáng kể.
Thu hoạch lúa rẫy ở vùng cao
Hiện nay, mắt xích quan trọng để vực dậy nền kinh tế miền núi phải chăng là bằng mọi cách đưa KHKT lên miền núi, thay đổi tập quán sản xuất, từ đó tăng năng xuất lao động, dần đưa yếu tố KHKT tham gia vào quá trình tăng trưởng kinh tế của các huyện miền núi. Để từng bước làm tốt việc đưa KHKT lên miền núi, tiến đến có những khâu đột phá trong lĩnh vực này, cùng với việc củng cố và có kế hoạch phát triển mạnh mẽ công tác khuyến nông, khuyến lâm, cần xem xét hình thành một “Trung tâm khoa học kỹ thuật miền núi”. Trung tâm đó sẽ là nơi tập trung nghiên cứu giải quyết các vấn đề KHKT bức xúc về tổng hợp, chăn nuôi; về giống cây trồng vật nuôi ở các tiểu vùng thuộc 6 huyện miền núi; về các biện pháp kỹ thuật phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng miền núi... để tăng năng xuất lao động, phát triển sản xuất, hình thành vùng kinh tế hàng hóa với quy mô trung bình và tương đối lớn làm cơ sở trao đổi hàng hóa và phát triển công nghiệp chế biến tại chỗ.
Trung tâm có thể đặt tại Di Lăng – Sơn Hà, vì giao thông các huyện miền núi đến Di Lăng thuận lợi, và từ Di Lăng đến các Trung tâm KT-XH, KHKT tỉnh cũng thông suốt và không ngừng được nâng cấp, mở rộng. Vấn đề hiện nay là cần có một tổ chức đủ sức về nhân lực và thiết bị để lập dự án trình duyệt triển khai. Trung tâm đó cần được tỉnh đầu tư và giao cho Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Giao thông – Vận tải và các Sở, ngành liên quan khác nghiên cứu toàn diện để trình lên tỉnh dự án khả thi.
Đập thủy điện Đăk Đrinh
Trong quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH tỉnh đến năm 2020 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đã xác định xây dựng Sơn Hà thành Trung tâm KT-XH các chuyện miền núi, trong đó thị trấn Di Lăng được phát triển mở rộng để đến năm 2020 trở thành đô thị cấp IV. Ý tưởng xây dựng Trung tâm KHKT miền núi tại Di Lăng – Sơn Hà nếu trở thành hiện thực sẽ đẩy nhanh quá trình hình thành một trung tâm KT-XH các huyện miền núi, góp phần làm cho các vùng trong tỉnh có sự phát triển đồng đều, giảm dần khoảng cách phát triển giữa đồng bằng và miền núi như nhiều nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh và Nghị quyết Hội nghị Tỉnh ủy các khóa đã đề cập./.
Trịnh Quang Hạo