“Thiên tự nhân vỹ lục khí”, theo Đông y trong tự nhiên có lục khí (phong, hàn, thử, thấp, táo, hỏa) luân chuyển theo mùa trong năm để nuôi dưỡng con người và vạn vật. Quá trình hoạt động của lục khí, biến đổi bất thường nghĩa là thái quá hoặc bất cập, lúc này lục khí trở thành lục dâm tà khí gây bệnh cho con người.
Mùa đông mưa nhiều, chủ khí hàn lạnh kết hợp với phong thấp tà gây ra một số bệnh như: ngoại cảm, thương hàn, khẩu nhãn oa tòa (liệt mặt), khái thấu đờm ẩm (viêm phế quản, viêm phổi), phong tê thấp, thấp khớp, tọa cốt thống (thần kinh tọa), rối loạn tiêu hóa, tỵ viêm (viêm xoang, viêm mũi dị ứng) sốt xuất huyết. Đồng thời làm tăng các bệnh đã mắc sẵn như: bệnh tăng huyết áp, hen suyễn, viêm dạ dày v.v...
Một bệnh chứng điển hình và phổ biến nhất thường gặp trong mùa đông mưa lạnh đó là bệnh ngoại cảm phong hàn.
Nguyên nhân: đi ngoài trời, lao động ngoài trời, khi gặp mưa gió nhiễm lạnh, sức khỏe kém, kinh mạch, da lông thưa hở, chính khí suy yếu, ngoại tà (phong, hàn, thấp tà) thừa cơ xâm nhập vào cơ thể gây ra một số triệu chứng của bệnh ngoại cảm như: đau đầu, sổ mũi, ho, dún lạnh, không ra mồ hôi, nhức mỏi, nặng nề, miệng lạt biếng ăn, sức khỏe suy kém, tinh thần uể oải ...
Theo đông y:
- Pháp trị: phù chính khu tà (nâng cao chính khí, giải biểu).
- Phương dược: cổ phương: hương tô tán gia giảm; sâm tô ẩm gia giảm (cơ sở phòng chẩn trị sẽ đáp ứng dược liệu).
- Thuốc nam trị liệu tiện lợi dễ dùng: bạc hà, kinh giới, tía tô, cam thảo, vỏ quýt: mỗi vị 30gr, gừng 1 củ cắt lát. Nấu 1 lít còn 500ml uống ấm 3 lần, uống liên tục 3 ngày.
- Dùng nồi lá xông giải cảm dân gian: sả (cả cây đập dập), lá chanh, tía tô, kinh giới, mỗi thứ 1 nắm, vỏ bưởi, quýt, 1 củ tỏi đập dập nấu sôi với 2 lít nước rồi xông.
Lưu ý: Trước khi xông 15 phút uống 1 ly chanh đường nóng;
Mùa đông lạnh nên xông cho ra mồ hôi dâm dấp là được.
- Ăn 1 tô cháo giải cảm: cháo trắng, 1 cái trứng gà, tiêu cay, hành tươi (củ + lá).
Ngoài ra mùa đông mưa lạnh phát sinh 1 số bệnh cấp tính như: viêm phế quản cấp, viêm phổi cấp, sốt xuất huyết, đồng thời yếu tố thời tiết mùa mưa bất thường làm nặng thêm một số bệnh đã mắc sẵn như: cao huyết áp, thấp khớp cấp ... thì người bệnh nên kịp thời đến bệnh viện để khám và điều trị.
THUẬT DƯỠNG SINH: để phòng ngừa một số bệnh tật mùa mưa lạnh.
a. Tăng cường sức đề kháng chống bệnh cho cơ thể bằng cách:
- Ăn uống đủ chất dinh dưỡng, sinh tố, vitamin C (cam, chanh, viên C sủi bọt 1000mg/ngày).
- Thức ăn thiên về tính dương để tạo năng lượng chống rét lạnh như tăng cường gia vị (tiêu, hành, ớt, tỏi), thịt, chất béo, ngọt, có thể dùng chút rượu thuốc, làm ấm cơ thể và lưu thông khí huyết.
- Sáng ngủ dậy uống khoảng 200ml nước nóng ấm, tối ngủ uống 1 ly sữa nóng.
- Nên đi ngủ sớm, thức dậy hơi muộn.
- Tập thể dục, xoa bóp toàn thân, tập thích nghi với sự thay đổi môi trường.
- Cần giữ ấm cơ thể, mặc ấm, nằm chăn ấm, tắm nước ấm, ăn nóng, uống ấm, nhà cửa cần kín gió.
- Nếu có việc cần ra khỏi nhà lúc mưa lạnh thì mặc áo mưa, mặc ấm, ngậm 1 lát gừng tươi, xoa 1 chút dầu gió ở mũi, trán.
b. Cần tránh:
- Tránh bị nhiễm lạnh do đi mưa lạnh, tắm nước lạnh, lao động ngoài trời mưa lạnh.
- Không dùng thực phẩm tươi sống, nguội lạnh, ôi thiu.
- Không nên ăn mặn (chú ý người bị tăng huyết áp).
- Không tập thể dục, làm việc, lao động cường độ cao, mất mồ hôi nhiều làm tổn thương tân dịch,dương khí. Tránh gió lùa nơi làm việc và chỗ nằm ngủ.
- Không nên quan hệ tình dục với tần suất cao làm mất tinh khí, dương khí ảnh hưởng đến thận hệ, làm giảm khả năng phòng vệ cơ thể, dễ sinh bệnh.
- Không để chai, lọ, chậu có chứa nước trong và ngoài nhà, dễ phát sinh muỗi đẻ lăng quăng, bọ gập gây bệnh sốt xuất huyết.
MÙA ĐÔNG BẾ TÀNG (tàng trữ năng lượng, cơ sở vật chất khí huyết, kinh mạch, dương khí) để cơ thể phòng ngự chống bệnh. Tuy nhiên, thời tiết khí hậu bất thường, mưa nhiều, gió bão, lũ lụt, ẩm thấp, rét lạnh tác động rất lớn đến sức khỏe của con người và gây ra một số bệnh thường gặp đã trình bày ở phần trên, thường gặp nhất bệnh chứng điển hình là bệnh ngoại cảm, đồng thời làm tăng nguy cơ một số bệnh kinh niên, ảnh hưởng nhiều nhất là trẻ em, người cao tuổi, người lao động ngoài trời, người có thể trạng yếu, người có bệnh mãn tính. Vì vậy từng gia đình, bản thân cần có sự quan tâm, chăm sóc sức khỏe cho từng thành viên trong gia đình. Nếu phát sinh những bệnh cấp tính diễn biến xấu thì đưa người bệnh đến bệnh viện để khám và điều trị kịp thời.
Thực hiện phương châm “phòng bệnh hơn chữa bệnh” trong mùa đông mưa lạnh, cần tìm hiểu và áp dụng thuật dưỡng sinh theo y học cổ truyền đã trình bày và vận dụng vào thực tiễn cuộc sống để phòng bệnh có hiệu quả, sức khỏe tốt, thích ứng với môi trường thời tiết bất thường, đề kháng tốt với bệnh tật./.
Lương y Bạch Ngọc Lưu - Phó Chủ tịch Hội Đông y Quảng Ngãi
(Theo Bản tin Khoa học và Đời sống số 03/2015)