2 năm thực hiện Chỉ thị 42-CT/TW
Chỉ thị 42-CT/TW (Chỉ thị 42) về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Liên hiệp các hội KH&KT Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước được ban hành ngày 16/4/2010. Ngay sau khi có Chỉ thị, ngày 25/6/2012, Ban Bí thư đã ra Thông báo số 353-TB/TW xác định 5 đề án cần xây dựng và thực hiện để cụ thể hóa Chỉ thị 42. Thủ tướng Chính phủ đã có kết luận về việc thực hiện Chỉ thị 42 của Liên hiệp hội Việt Nam. Hầu hết các tỉnh ủy, thành ủy đã tổ chức nghiên cứu, quán triệt Chỉ thị và đã ban hành chương trình hành động hoặc kế hoạch thực hiện Chỉ thị, giao trách nhiệm cho các cơ quan tổ chức có liên quan và Liên hiệp hội địa phương tổ chức triển khai thực hiện. Các cơ quan như Văn phòng Trung ương, Ban Tổ chức Trung ương, Ban Tuyên giáo Trung ương, Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chính phủ, Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ,… đã có các văn bản cụ thể hóa một số nội dung trong Chỉ thị theo thẩm quyền và trách nhiệm của cơ quan. Ban Bí thư Trung ương đã ban hành Quy chế phối hợp hoạt động giữa Đảng đoàn Liên hiệp hội Việt Nam với tỉnh, thành ủy, các ban cán sự và đảng đoàn có liên quan. Bộ Nội vụ đã có văn bản hướng dẫn các địa phương thực hiện Đề án kiện toàn tổ chức, bộ máy làm cơ sở cho việc củng cố và hoàn thiện tổ chức, bộ máy ở các liên hiệp hội địa phương, giải quyết một bước căn bản về bộ máy ở các địa phương trong bối cảnh vẫn còn có sự vướng mắc liên quan đến Nghị định về tổ chức, quản lý và hoạt động hội mà Liên hiệp hội vẫn đang là đối tượng bị điều chỉnh. Cơ chế tài chính cho Liên hiệp hội ở Trung ương và địa phương do Bộ Tài chính xây dựng đã được Chính phủ nhất trí để trình Ban Bí thư thông qua nhằm đảm bảo kinh phí và các điều kiện khác cho Liên hiệp hội ở Trung ương và địa phương hoạt động. Bộ Khoa học và Công nghệ đã hoàn chỉnh sự thảo sửa đổi Quyết định 22/QĐ-CP về tư vấn, phản biện và giám định xã hội theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ.
Tuy nhiên, nhìn chung, qua 2 năm triển khai Chỉ thị 42, kết quả của các hoạt động chưa đạt được so với yêu cầu mà Thông báo số 353-TB/TW đã đề ra. Liên hiệp hội Việt Nam ở TW và địa phương vẫn gặp nhiều khó khăn về cơ chế, chính sách, bộ máy tổ chức và cơ sở vật chất; chưa được Nhà nước giao nhiệm vụ giải quyết những vấn đề quan trọng trong phát triển KH&CN, GD&ĐT, bảo vệ môi trường, chính sách đối với trí thức. Các bộ, ngành, chính quyền địa phương chưa chủ động lấy ý kiến tư vấn, phản biện của Liên hiệp hội Việt Nam và các hội thành viên đối với những vấn đề quan trọng…
Trong buổi làm việc với Liên hiệp hội Việt Nam sáng ngày 4/4/2012, Thường trực Ban Bí thư Lê Hồng Anh cho biết Ban Bí thư sẽ tiếp tục quan tâm và chỉ đạo để Chỉ thị 42-CT/TW đi vào cuộc sống.
Luật Khoa học và Công nghệ sửa đổi: cần tăng vai trò các hội KH&KT
Năm 2012, Liên hiệp hội Việt Nam đã tổ chức hội thảo và tổng hợp những ý kiến đóng góp tâm huyết của trí thức KH&CN cho dự thảo Luật KH&CN sửa đổi.
Về tổ chức KH&CN, Liên hiệp hội Việt Nam cho rằng, cần phân hai loại hình tổ chức là tổ chức nghiên cứu khoa học (nghiên cứu cơ bản) và tổ chức nghiên cứu và phát triển. Đặc biệt, cần tập trung cải cách hệ thống tạp chí khoa học và công nghệ quốc gia, coi việc được đăng các kết quả nghiên cứu trên các tạp chí uy tín trong và ngoài nước đều là sản phẩm đầu ra của các hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ.
Bên cạnh đó, Luật cần có nội dung để tăng vai trò và trách nhiệm của các hội KH&KT trong tổ chức, động viên các thành viên tham gia tư vấn, phản biện, giám định xã hội, tiến hành các hoạt động thông tin, tuyên truyền, phổ biến kiến thức, tổ chức cấp chứng chỉ hành nghề chuyên nghiệp cho cán bộ KHKT; làm nòng cốt trong việc tổ chức phong trào thi đua sáng tạo kỹ thuật và các hoạt động khoa học, công nghệ khác.
Cũng trong năm qua, Liên hiệp hội Việt Nam đã tổ chức góp ý cho Dự thảo đề án “Phát triển khoa học và công nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế” của Bộ Chính trị. Các ý kiến đóng góp đề nghị dự thảo cần có định hướng cho các ngành khoa học xã hội bên cạnh khoa học tự nhiên, khoa học kĩ thuật, công nghệ. Theo các nhà khoa học, 3 ngành khoa học xã hội then chốt phục vụ việc xây dựng, hoạch định, triển khai, thực thi đường lối, chính sách phát triển, quản lý quốc gia là kinh tế học, chính trị học và pháp lý. Bên cạnh đó, cần có chính sách cụ thể để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư hơn cho hoạt động nghiên cứu phát triển, đồng thời hoàn thiện các quỹ phát triển khoa học công nghệ. Dự thảo cũng nên có những giải pháp mở rộng quyền cho nhà khoa học trong việc tổ chức, triển khai các đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu được nhà nước đặt hàng trên cơ sở quản lý chất lượng hoạt động triển khai nghiên cứu theo kết quả đầu ra thay cho cơ chế quản lý bằng công cụ tài chính, kế toán quá chi tiết, phức tạp và chưa hợp lý như hiện nay.
Luật Đất đai sửa đổi và những vấn đề liên quan đến bất động sản
Năm 2012, các tổ chức, chuyên gia trong hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam, chủ yếu thuộc các lĩnh vực đất đai, xây dựng, luật pháp, tiếp tục đóng góp ý kiến cho dự thảo Luật Đất đai sửa đổi, đồng thời hiến kế các giải pháp giải cứu thị trường bất động sản.
Luật sư Vũ Xuân Tiền là một trong số các chuyên gia tích cực đóng góp ý kiến cho Luật Đất đai sửa đổi.
Theo các chuyên gia, muốn sửa đổi thấu đáo Luật Đất đai, cần rà soát lại từ Hiến pháp đến các văn bản pháp luật liên quan, tránh tình trạng phân tán, chồng chéo, trùng lắp và mâu thuẫn trong các nghị định, thông tư của các bộ, ngành và văn bản pháp quy của các địa phương như hiện nay. Luật Đất đai sửa đổi phải giải quyết được những nút thắt hiện nay như vấn đề sở hữu, cơ chế thu hồi đất, giá bồi thường, phân cấp, hạn mức sử dụng đất nông nghiệp (hay còn gọi là hạn điền)… Chẳng hạn theo luật gia Vũ Xuân Tiền (Hội Luật gia Hà Nội), Nút thắt về thu hồi, nút thắt về giá là hai nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng khiếu nại, tố cáo vượt cấp về đất diễn ra càng ngày càng nhiều. Nhiều vụ khiếu kiện có số người tham gia lên tới hàng nghìn gây ra những bất ổn xã hội và khó giải quyết. Khiếu nại, tố cáo không được giải quyết đã dẫn đến xung đột mà điển hình là vụ "chống người thi hành công vụ" tại Tiên Lãng, Hải Phòng. Hay như mặt trái của quy định về hạn điền như Luật hiện hành là đã tạo ra một nền nông nghiệp phân tán và manh mún, rất khó có thể công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn và cũng khó để có được một nền sản xuất nông nghiệp hàng hóa.
Ngoài ra, theo các chuyên gia, cần có sự thay đổi về chính sách hai giá đang gây nhiều phiền phức tới thị trường bất động sản. Theo đó, phải có chính sách định giá thật tiến bộ, độc lập cùng với sự hỗ trợ chặt chẽ của chính sách về thuế.
Để giải cứu thị trường bất động sản, ngoài những nội dung liên quan đến Luật Đất đai, cần có chính sách đồng bộ nhằm cơ cấu lại thị trường sao cho cung – cầu gặp nhau (khuyến khích xây dựng nhà ở xã hội, chuyển đổi nhà thương mại sang căn hộ, chia nhỏ diện tích căn hộ...).
Động đất ở thủy điện Sông Tranh 2
Hiện tượng động đất liên tiếp ở khu vực thủy điện sông Tranh 2 (huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam) đã thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia các ngành thủy lợi, địa chất, địa chất công trình, địa vật lý thuộc hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam. Các chuyên gia đã tới khu vực xảy ra động đất để đo đạc, khảo sát, lấy số liệu và đưa ra những nhận định, khuyến cáo đối các cơ quan hữu quan, đồng thời đề xuất một số giải pháp để giảm thiểu tác hại của động đất.
Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam (thuộc Tổng hội Xây dựng Việt Nam) đã lập diễn đàn trao đổi về vấn đề này trên website www.vncold.vn của Hội. GS.TSKH Phạm Hồng Giang, Chủ tịch Hội và GS Lê Kim Truyền, Phó Chủ tịch Hội, đã có nhiều ý kiến trên các phương tiện thông tin đại chúng phản biện về cách khắc phục tình trạng nước thấm qua thân đập của đơn vị thi công.
Thân đập thủy điện Sông Tranh 2 (ảnh lớn) và vết nứt khiến nước chảy xối xả
Tương tự GS.TS Vũ Trọng Hồng, Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam, đã có những đề xuất liên quan đến các phương án xử lý sự cố ở thủy điện sông Tranh 2.
Nhóm chuyên gia Viện Công nghệ Nước và Môi trường thuộc VUSTA đã nghiên cứu khảo sát thực địa khu vực thủy điện Sông Tranh 2 và đưa ra kết luận: Hoàn toàn không có đới đứt gãy địa chất kiến tạo chạy qua thân đập chính như thông tin trước đây lo ngại. Tuy nhiên, hiện có một hệ thống đứt gãy đang hoạt động theo phương Bắc Nam, nằm trong lòng hồ chứa phía trước đập chính. Đó là nguyên nhân chính gây nên động đất kích thích tại đây.
Ngày 9/11/2012, Hội Địa chất công trình và Môi trường Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học “Địa chất công trình nền đập nhà máy thủy điện sông Tranh 2” nhằm đánh giá khách quan về tình hình địa chất của thủy điện sông Tranh 2 sau hàng loạt trận động đất xảy ra.
Tuy có nhiều ý kiến khác nhau nhưng các nhà khoa học đã thể hiện được một điều là họ không đứng ngoài cuộc trong những vấn đề lớn của đất nước. Những ý kiến chuyên môn của họ khiến các cơ quan có trách nhiệm của Nhà nước cân nhắc trước khi đưa ra các quyết định nhằm ngăn ngừa vỡ đập thủy điện sông Tranh 2 dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng về người và tài sản của người dân trong vùng.
Bảo vệ ngư dân và chủ quyền Việt Nam
Năm 2012, Hội Luật gia Việt Nam, Hội Nghề cá Việt Nam, Hội Dầu khí Việt Nam… đã có nhiều hoạt động phản đối việc Trung Quốc vi phạm Công ước quốc tế về biển, bắt giữ, thu hồi tàu thuyền và ngăn cản quyền đánh bắt cá của ngư dân Việt Nam trên vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam.
Cụ thể, Hội Nghề cá Việt Nam đã nhiều lần ra tuyên bố phản đối các hành động vi phạm luật pháp quốc tế của Trung Quốc, đồng thời kiến nghị Nhà nước có những hành động thiết thực bảo vệ ngư dân, có chính sách hỗ trợ họ bám biển như thành lập đội kiểm ngư, cho ngư dân vay vốn, giảm thuế, hỗ trợ họ xăng dầu, những kiến thức bảo quản thủy hải sản, kỹ năng ứng phó với những tình huống bất ngờ trên biển… bởi họ "là những chiến sĩ nơi tiền tiêu đầu sóng ngọn gió để bảo vệ chủ quyền trên biển của nước ta".
Hội Dầu khí Việt Nam, Hội Luật gia Việt Nam đã ra Tuyên bố về việc Trung Quốc mời thầu quốc tế 9 lô dầu khí trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam.
Biển Đông là không gian sinh tồn, sống chết của hàng triệu ngư dân Việt Nam và cả quốc gia.
Bên cạnh đó, Hội Luật gia Việt Nam đã phối hợp tổ chức hội thảo quốc tế lần thứ 4 về biển Đông. Đây là một diễn đàn hoàn toàn khoa học với mục tiêu nhất quán là: Trao đổi các kết quả nghiên cứu, thảo luận từ góc độ luật pháp quốc tế và quan hệ quốc tế về tầm quan trọng của biển Đông; về lợi ích của các bên liên quan; về những sự kiện xảy ra trên biển Đông thời gian gần đây, đặc biệt là trong năm qua. Hội thảo cũng đề xuất những kiến nghị cho Chính phủ các nước liên quan trực tiếp và không trực tiếp tới tranh chấp để tăng cường hợp tác, ngăn ngừa và kiểm soát xung đột, kiểm soát khủng hoảng ở biển Đông. Cuối cùng là đề xuất các kênh, các phương cách để các nghiên cứu học thuật, các trao đổi học thuật tác động tích cực hơn tới công chúng, giúp ích nhiều hơn cho các nhà lãnh đạo trong các quyết sách của họ liên quan đến biển Đông.
Trong năm qua, Liên hiệp hội Việt Nam và các hội thành viên đã tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề về tình hình biển Đông, qua đó giúp cho đội ngũ trí thức KH&CN hiểu thêm về những quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về vấn đề biển, đảo, nhiệm vụ bảo vệ toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ; ý thức cảnh giác trước nhiều thông tin trên internet, các blog cá nhân…
Trí thức tham gia xây dựng nông thôn mới
Năm 2012, Liên hiệp hội Việt Nam đã ký kết Chương trình thoả thuận hợp tác với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về xây dựng nông thôn mới (Chương trình hợp tác), gồm 6 nội dung: Nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế chính sách, pháp luật về phát triển nền nông nghiệp bền vững và xây dựng nông thôn mới gắn với chương trình khoa học và công nghệ trong nông nghiệp; Nghiên cứu, tư vấn, đánh giá tác động của các chính sách, chương trình, dự án phát triển nông nghiệp, nông thôn mới; Tuyên truyền, nâng cao nhận thức và tăng cường năng lực cho nông dân thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, vận động các nhà khoa học và các tổ chức xã hội nghề nghiệp tham gia xây dựng nông thôn mới; Tăng cường hoạt động khuyến nông – lâm – ngư và ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, đào tạo, hướng dẫn về chuyển giao tiến bộ khoa học - kỹ thuật – công nghệ tiên tiến cho nông dân về quản lý, sản xuất hàng hoá nông nghiệp theo hướng an toàn, xanh, sạch và phát triển bền vững; Xây dựng mô hình nông thôn mới, mô hình liên kết trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, mô hình giảm nghèo bền vững; Bảo vệ môi trường nông nghiệp, nông thôn, bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống “xanh, sạch, đẹp”.
VUSTA và Bộ NN&PTNT ký kết chương trình hợp tác xây dựng nông thôn mới.
Trên cơ sở Chương trình hợp tác nêu trên, một số hội thành viên đã triển khai các chương trình hợp tác tại địa phương nhằm phát huy trí tuệ của đội ngũ trí thức KH&CN trong xây dựng nông thôn mới, tiêu biểu là Hội Làm vườn Việt Nam, Liên hiệp hội các tỉnh Hải Dương, Thái Bình, Cao Bằng…
20 năm hình thành và phát triển các tổ chức KH&CN ngoài công lập
Kể từ khi những tổ chức KH&CN đầu tiên được thành lập năm 1992, đến nay Việt Nam đã có hàng nghìn tổ chức KH&CN hoạt động trên các lĩnh vực nghiên cứu, ứng dụng KHKT vào sản xuất và đời sống, chăm sóc sức khỏe nhân dân, đào tạo và xóa đói giảm nghèo, bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Riêng VUSTA hiện có gần 600 tổ chức. Mặc dù tự chủ, tự quản, tự chịu trách nhiệm, và gặp rất nhiều khó khăn, các tổ chức này rất chủ động, sáng tạo trong hoạt động và huy động nguồn kinh phí.
GS.TSKH Đặng Vũ Minh, Chủ tịch VUSTA phát biểu tại hội nghị "Tổng kết 20 năm hình thành và phát triển các tổ chức KH&CN ngoài công lập".
Tại Hội nghị tổng kết "20 năm hình thành và phát triển các tổ chức KH&CN ngoài công lập" do VUSTA phối hợp với Bộ KH&CN tổ chức, các đại biểu đã kiến nghị Nhà nước tạo điều kiện cho các đơn vị 81 được tiếp cận bình đẳng với các nguồn lực, các đề tài nghiên cứu khoa học các cấp, các cơ hội tài trợ, các chương trình quốc gia; đầu tư và hỗ trợ tối đa cho VUSTA thể hiện vai trò lãnh đạo cho toàn thể khối các đơn vị 81, góp phần quan trọng giúp cho việc thực hiện những chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước và phát huy được tiềm lực thực sự của các đơn vị trực thuộc.
Triển khai dự án Cổng thông tin điện tử pvusta.vn
Sau 3 năm nghiên cứu, thiết kế, Cổng thông tin điện tử pvusta.vn của VUSTA đã chính thức được triển khai với các hoạt động giới thiệu, tập huấn sử dụng các phân hệ hỗ trợ quản lý, điều hành và hoạt động chuyên môn cho cơ quan TW Liên hiệp hội Việt Nam, các liên hiệp hội địa phương và một số hội ngành toàn quốc.
Phân hệ Quản lý và Điều hành cung cấp các phương tiện cho phép quản lý tốt và lưu chuyển mọi loại văn bản, hồ sơ công việc trong những hoạt động hành chính của toàn hệ thống Liên hiệp hội Việt Nam. Phân hệ cho phép giao việc và cho ý kiến xử lý công việc qua mạng Internet, liên kết nhiều người cùng tham gia vào công việc và loại trừ tình trạng không đồng bộ về thời gian của các chủ thể.
Phân hệ này là công cụ hữu ích giúp cho hoạt động quản lý hệ thống VUSTA được minh bạch và hiệu quả hơn trong điều kiện chúng ta còn thiếu kinh phí và thiếu cán bộ.