Sản phẩm cây quế
I. Đặt vấn đề
Cây quế, tên khoa học Cinnamomum Cassia.BL, họ long não (Lauraceae), là loại cây lâm sản ngoài gỗ của rừng nhiệt đới nước ta, thuộc nhóm cây gia vị. Tại Quảng Ngãi, quế là cây trồng truyền thống ở các huyện miền núi Tây Trà, Trà Bồng, Sơn Hà, Sơn Tây … với tổng diện tích khoảng 3000ha trong đó tập trung ở huyện Trà Bồng với trên 1000ha. Sản phẩm quế là nguồn thu nhập chính của đồng bào dân tộc thiểu số Cor, Cadong, H’re tại các huyện trên, đồng thời cũng là 1 trong những đặc sản nổi tiếng của tỉnh Quảng Ngãi.
Trong những năm vừa qua, sản xuất quế tại Quảng Ngãi nói chung, huyện Trà Bồng nói riêng gặp phải điều bất lợi đó là sâu bệnh gây hại ngày càng nhiều, đặc biệt là bệnh tua mực làm ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng và giảm thu nhập cho người trồng quế tại tỉnh.
Xuất phát từ trực trạng trên, UBND tỉnh, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi đã giao cho Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh thực hiện đề tài “Điều tra, đánh giá tình hình sâu bệnh hại quế và nghiên cứu ứng dụng biện pháp phòng trừ sâu bệnh tổng hợp trên cây quế tại huyện Trà Bồng tỉnh Quảng Ngãi” nhằm tìm ra những giải pháp kỹ thuật phù hợp khả thi, hạn chế tác hại của sâu bệnh hại quế đặc biệt là bệnh tua mực.
II. Kết quả nghiên cứu bệnh tua mực.
1. Xác định tác nhân gây hại và môi trường truyền bệnh.
Những nghiên cứu của nhiều tác giả trước đây cho biết bệnh tua mực do tác nhân nấm mốc Mammariacesati và vi khuẩn Pseudomonas (Trung tâm Khoa học tự nhiên và Công nghệ quốc gia , Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, năm 1996-1999); do địa y (Nguyễn Trung Tín); do vi khuẩn Agrobacterium tumifacien (Đặng Đức Quyết, 2005; Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia 01-38/2010/BNN-PTNT, ban hành tại Thông tư 17/TT-BNNPTNT ngày 10/12/2010).
Bệnh tua mực trên cây quế
Kế thừa những kết quả nghiên cứu trên, nhóm nghiên cứu đề tài đã dùng phương pháp test thuốc (thuốc trị nấm và vi khuẩn) để chẩn đoán tác nhân gây bệnh tua mực nhưng đều cho kết quả âm tính (không có hiệu lực trị bệnh).
Từ kết quả test thuốc, nhóm nghiên cứu chuyển hướng nghiên cứu sang phương pháp quan sát hình ảnh phát hiện tác nhân gây bệnh qua kính hiển vi điện tử, với mẫu bệnh tua mực được thu thập, tiến hành quan sát qua kính hiển vi điện tử tại Viện Vệ sinh dịch tể Hà Nội đã ghi nhận sự hiện diện các tiểu thể Phytoplasma (dịch khuẩn bào); đồng thời mẫu bệnh tua mực cũng được chẩn đoán bằng kỹ thuật PCR với cặp mồi đặc hiệu của Phytoplasma, kết quả ghi nhận 11 mẫu đều phản ứng dương tính; như vậy với 2 phương pháp song hành chẩn đoán hình ảnh qua kính hiển vi điện tử và kỹ thuật PCR đã bước đầu xác định tác nhân bệnh tua mực là Phytoplasma.
Song với kết quả trên vẫn chưa đủ luận cứ khoa học để khẳng định, nhóm nghiên cứu đề tài tiếp tục áp dụng quy tắc Cook (lây bệnh nhân tạo) thông qua môi giới truyền bệnh là rệp ống (Aulacaspis) kết quả 3 lần lây bệnh cho thấy tỷ lệ lây nhiễm bệnh tua mực 8-18%, thời gian ủ bệnh 35-85 ngày; điện di sản phẩm Nested PCR mẫu cây quế lây nhiễm bệnh tua mực có mang Phytoplasma.
Qua những kết quả nghiên cứu này hội đủ điều kiện để kết luận bệnh tua mực là do Phytoplasma (dịch khuẩn bào) và môi giới truyền bệnh là rệp ống (Aulacaspis).
2. Đề xuất biện pháp phòng trừ
Với đặc điểm Phytoplasma không truyền qua hạt giống và vết thương cơ giới, chỉ qua môi giới truyền bệnh rệp ống (Aulacaspis) và không có thuốc đặc trị nên nhóm nghiên cứu đề xuất biện pháp phòng trừ bệnh tua mực như sau:
Phytoplasma trong mẫu tua mực dưới kính hiển vi điện tử
- Áp dụng kỹ thuật canh tác phù hợp, theo đúng hướng dẫn của cơ quan chuyên môn (cây con sạch bệnh, mật độ trồng không quá dày, chăm sóc, bón phân, tỉa cành đúng định kỳ).
- Diệt nguồn môi giới truyền bệnh rệp ống bằng cách cắt bỏ, tiêu hủy các đoạn cành quế non có rệp, nếu mật độ rệp ống cao thì dùng 1 trong các loại thuốc trừ rệp Actara 25WG, Midan 10WP, Chess 50WP … phun trừ triệt để.
III. Kết luận
Rệp ống cái Rệp ống đực
Qua kết quả nghiên cứu trong 3 năm 2011-2014 nhóm nghiên cứu đề tài của Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh Quảng Ngãi đã xác định được tác nhân gây hại bệnh tua mực trên cây quế huyện Trà Bồng là Phytoplasma (dịch khuẩn bào) và môi giới truyền bệnh là rệp ống (Aulacaspis) với biện pháp phòng trừ là áp dụng kỹ thuật canh tác phù hợp (đúng kỹ thuật hướng dẫn) và phòng trừ môi giới truyền bệnh rệp ống.
Kết quả trên là phát hiện mới, có đủ luận cứ khoa học và thực tiễn, vì vậy mà kết quả nghiên cứu của đề tài đã được Hội đồng khoa học nghiệm thu cấp tỉnh đánh giá loại xuất sắc./.
KS. Võ Thanh Thủy - Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Quảng Ngãi
Theo Bản tin Khoa học và Đời sống số 04/2014