Hội nghị nghiệm thu cấp cơ sở đề án Khoa học năm 2014  do Liên hiệp Hội chủ trì thực hiện

Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2010-2015 đã đề ra mục tiêu tổng quát là: “… đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tạo nền tảng để đến năm 2020 Quảng Ngãi cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại”. Vấn đề đặt ra là: tại sao? để trở thành tỉnh công nghiệp cần phải có bộ chỉ tiêu tỉnh công nghiệp. Để giải quyết được câu hỏi này trước hết, chúng ta cần tìm hiểu về một số khái niệm:

- Khái niệm về “công nghiệp hóa, hiện đại hóa”: Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII Đảng cộng sản Việt Nam đã xác định: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội, từ sử dụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ, tạo ra năng suất lao động xã hội cao.

- Khái niệm về tỉnh công nghiệp: “Tỉnh công nghiệp” là “hình ảnh tổng thể”, hàm ý về một trình độ phát triển mới, một chất lượng phát triển cao. Tỉnh công nghiệp không phải là một trạng thái của nền kinh tế mà thể hiện một nội hàm, trong đó mô tả một giai đoạn phát triển tương ứng với trình độ cao của nền kinh tế - xã hội trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Khái niệm “tỉnh công nghiệp” là được “nội suy” từ khái niệm “nước công nghiệp”.

- Các yếu tố thành phần về “tỉnh công nghiệp”, nội suy từ “nước công nghiệp” bao gồm: các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, môi trường tối thiểu tương đương khi nước ta bước vào giai đoạn đầu của “nước công nghiệp” có thu nhập trung bình, mà Đảng và Nhà nước xác định mốc thời gian phấn đấu đạt được vào năm 2020; các yếu tố nền tảng về kinh tế, công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, mạng lưới kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, tổ chức không gian kinh tế và đô thị; quan trọng hơn hết là yếu tố con người, điều kiện xã hội, môi trường phù hợp với trình độ phát triển cao.

- Bộ chỉ tiêu tỉnh công nghiệp: là dải chỉ số tổng hợp, bao gồm cả kinh tế, chính trị, xã hội, văn hoá, khoa học công nghệ, môi trường và phát triển con người …để xác định mức độ “công nghiệp hóa” của từng địa phương.

Như vậy, có thể khẳng định mục tiêu “đến năm 2020 Quảng Ngãi cơ bản thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại” mang tầm chiến lược, phù hợp với tâm tư, nguyện vọng của toàn thể Đảng bộ và tầng lớp nhân dân trong tỉnh. Tuy nhiên, mục tiêu trên vẫn còn mang định tính. Để đánh giá việc hoàn thành mục tiêu trên vào năm 2020 trước hết, cần phải có “công cụ” nhằm cụ thể hóa mục tiêu bằng một dải chỉ số có định lượng, hay nói một cách nôm na là phải có “thước đo” để xác định “mức độ”  hoàn thành mục tiêu, tương tự như việc xác định xã được công nhận hoàn thành xây dựng nông thôn mới phải đạt 19 tiêu chí quốc gia “xây dựng nông thôn mới” hay các chỉ tiêu đối với gia đình, cơ quan, khu dân cư để được công nhận đạt “văn hóa” hoặc phải có “chuẩn” để bình xét “hộ nghèo”…  Rõ ràng, muốn đạt danh hiệu và được công nhận là “tỉnh công nghiệp”, phải có “bộ chỉ tiêu” tỉnh công nghiệp nhằm lượng hóa mục tiêu  như là một yêu cầu khách quan và có tính tất yếu.

 Để xây dựng “bộ chỉ tiêu” tỉnh công nghiệp phù hợp với tỉnh Quảng Ngãi cần tiến hành đồng bộ: (1). Nghiên cứu đường lối của Đảng và Nhà nước về công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, mô hình công nghiệp hóa của Việt Nam và những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn cách mạng nước ta; (2) Từ kết quả nghiên cứu về cơ sở lý luận và thực tiễn, từ kinh nghiệm xây dựng mô hình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta trong các giai đoạn phát triển (có tham khảo kinh nghiệm một số nước trên thế giới có hoàn cảnh tương tự); tham khảo các bộ tiêu chí “công nghiệp hóa” do các nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu và một số tỉnh, thành trong nước đã nghiên cứu đề xuất hoặc  phê duyệt; (3) Căn cứ kết quả tổng hợp, phân tích, đánh giá việc thực hiện các chỉ tiêu chủ yếu về kinh tế- xã hội Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2010-2015; dựa trên những dự báo về thời cơ và thách thức đối với phát triển của tỉnh Quảng Ngãi trong giai đoạn 2016-2020 và làm rõ đặc điểm tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, xuất phát điểm chủ yếu là một tỉnh thuần nông các nhóm nghiên cứu chuyên đề thực hiện Đề án khoa học số 07/2014/HĐ- ĐAKH đã tính toán, lựa chọn và lượng hóa bộ chỉ tiêu nhằm cụ thể hóa mục tiêu “đến năm 2020 Quảng Ngãi cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại”.

Bên cạnh đó, khi xây dựng “bộ chỉ tiêu” cũng cần đảm bảo các yêu cầu và nguyên tắc như: Một, thể hiện đặc thù của Việt Nam, của tỉnh Quảng Ngãi và phù hợp với tiêu chuẩn Quốc tế; Hai là, thể hiện các đặc tính công nghiệp hóa, hiện đại hóa cơ bản của một tỉnh công nghiệp; Ba là, không  thay thế các chỉ tiêu khác đang được tính trong bộ tiêu chí kinh tế - xã hội; Bốn là, có thế tính toán được trên cơ sở các công cụ, số liệu thống kê chính thức hiện hành; Năm là, tránh sử dụng các tiêu chí ở Việt Nam chưa áp dụng hoặc đang áp dụng thí điểm; Sáu là, đảm bảo tính khả thi trong quá trình thực hiện đạt chỉ tiêu và góp phần hoàn thành mục tiêu tổng quát: “Đến năm 2020 cơ bản thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại”.

Ngoài ra, trong việc xây dựng “thiết kế” từng chỉ tiêu cụ thể phải đảm bảo: Nêu rõ khái niệm (định nghĩa tên chỉ tiêu); ý nghĩa của chỉ tiêu đó trong quá trình công nghiệp hóa là nhằm mục đích và giải quyết vấn đề gì?; Lượng hóa cho được chỉ tiêu đó đến năm 2020 phù hợp với tình hình thực tế của tỉnh và cuối cùng là từng chỉ tiêu phải chứng minh được tính khả thi, tức khả năng thực tiễn trong quá trình tổ chức thực hiện để tỉnh đạt chi tiêu này vào năm 2020.   

Sau 6 tháng tích cực và khẩn trương Ban Chủ nhiệm cùng lực lượng đông đảo gần 50 cán bộ lãnh đạo quản lý, cán bộ khoa học và kỹ thuật thuộc các sở ban ngành trong tỉnh tham gia Đề án khoa học số 07/2014/HĐ- ĐAKH đã hoàn thành việc xây dựng “bộ chỉ tiêu” tỉnh công nghiệp Quảng Ngãi gồm: 18 Chỉ tiêu (trong đó có 7 chỉ tiêu về kinh tế, 7 chỉ tiêu về văn hóa- xã hội và 4 chỉ tiêu về môi trường), góp phần phục vụ kịp thời cho việc chuẩn bị xây dựng dự thảo các văn kiện Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX, nhiệm kỳ 2015-2020./.

TS. Nguyễn Kim Hiệu - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Quảng Ngãi

Theo Bản tin Khoa học và Đời sống số 04/2014