Trước đây mọi người đều nghĩ rằng: món chay khó ăn, chỉ dành riêng cho các vị sư, sãi, tín đồ đạo Phật và có thể dẫn tới “diệt dục” nên không thích hợp với người bình thường. Nhưng hiện tại quan niệm này đã đổi khác là ăn chay đúng cách giúp thanh lọc cơ thể, mang lại cho bản thân và gia đình sức khỏe tốt, làn da đẹp, phòng chống được nhiều loại bệnh bất thường từ những thức ăn mặn. Chế độ ăn chay có ít cholesterol, ít acid béo bão hòa (là loại acid béo không có lợi cho sức khỏe), nhiều acid béo chưa bão hòa đa nối đôi (có lợi cho sức khỏe), nhiều vitamin E, C... có tác dụng chống oxy hóa. Ăn chay có nhiều ưu điểm: chất đạm dễ tiêu hóa, ít gây dị ứng, lượng chất đạm vừa phải giúp giảm nguy cơ bệnh thống phong (bệnh gout), giảm thải canxi qua đường thận, giảm nguy cơ sa sút trí tuệ lúc tuổi già; người ăn chay có lượng LDL-cholesterol (xấu) thấp nên chỉ số xơ vữa mạch máu thấp và lượng HDL-cholesterol (tốt) cao, giúp phòng ngừa được nhiều bệnh như: béo phì, cao huyết áp, bệnh mạch vành, đái tháo đường, sỏi mật, táo bón, ung thư (vú, đại tràng), đột quỵ…

Kiểm tra ATTP tại một Cơ sở kinh doanh thực phẩm chay

Tuy nhiên, ăn chay cũng có thể gây một số bất lợi cho sức khỏe, chất đạm trong thức ăn thực vật không đủ acid amin thiết yếu; chất béo tuy không có cholesterol nhưng có các acid béo bão hòa, nhất là trong nước cốt dừa và các dạng bơ thực vật như margarine, shortening… không tốt cho tim mạch; trong rau, củ cũng có một số chất gây cản trở sự hấp thu các chất dinh dưỡng khác. Người ăn chay trường thường dễ bị thiếu máu, loãng xương, giảm đề kháng do thiếu các vi chất dinh dưỡng như acid folic, sắt, vitamin B12, kẽm, canxi…và có thể mắc các bệnh mãn tính như huyết áp, tiểu đường, tim mạch…Mặt khác hàm lượng acid oxalic có trong thực phẩm chay khá cao, sử dụng thường xuyên các thực phẩm này lâu ngày sẽ dẫn đến việc thiếu hụt dinh dưỡng, các chất khoáng, nghẽn đường tiết niệu, sỏi thận… Đồng thời thực phẩm chay giả mặn thường sử dụng các chất phụ gia bảo quản thực phẩm, phẩm màu, tạo vị ngon, ngọt, dai, giòn... rất khó kiểm soát chất lượng, những chất này khi vào trong cơ thể sẽ kết hợp với natri, sắt, canxi, kali… khiến gan, đường ruột bị kích thích, liên kết với canxi tạo ra các bệnh khác nhau. Bên cạnh đó, hầu hết quán bán cơm chay, bún chay và thức ăn chay đều thuộc loại hình thức ăn đường phố, hộ kinh doanh gia đình với quy mô nhỏ nên điều kiện về mặt bằng, dụng cụ, bảo quản và con người rất hạn chế, do đó chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) chưa thật sự được đảm bảo.

Kiểm tra ATTP tại một Quán bán cơm chay tại thành phố Quảng Ngãi

Trên thị trường hiện nay, với sự đa dạng của thực phẩm chay từ loại được đóng gói chế biến sẵn đến nguyên liệu tươi, khô, để bảo đảm an toàn cho sức khỏe của bản thân và gia đình, người tiêu dùng cần quan tâm một số vấn đề khi ăn chay như sau:

Một là, phải xem xét nhãn mác, nguồn gốc, xuất xứ của sản phẩm, hồ sơ công bố chất lượng, tem nhập khẩu của cơ quan thẩm quyền, thời hạn sử dụng, thành phần, cách chế biến; đồng thời quan sát kỹ màu sắc để tránh mua nhầm thực phẩm bị mốc, chú ý đến cách bảo quản, đóng gói và điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP)  nơi bày bán thực phẩm chay.

Hai là, nguyên liệu chế biến thực phẩm chay không được phong phú, đa dạng như thực phẩm bình thường, do đó món chay thường sử dụng các phụ gia để ướp, chế biến, bảo quản…Vì vậy, phải thận trọng khi mua phụ gia thực phẩm chay, cần chọn những cơ sở sản xuất, chế biến, nhập khẩu có uy tín, tuân thủ các quy định về VSATTP do Nhà nước quy định.

Ba là, thực hiện ăn chay một cách có khoa học: nên ăn gì, ăn khi nào, ăn như thế nào?; biết cách chế biến thức ăn chay hợp lý, không dùng quá nhiều dầu, hạn chế đồ chiên, xào, nên ăn dưới dạng luộc hấp, sử dụng lượng muối, gia vị vừa phải và ăn với số lượng thức ăn phù hợp với nhu cầu của cơ thể.

Hy vọng rằng với những thông tin tóm tắt trên sẽ giúp ích ít nhiều cho người tiêu dùng trong tỉnh./. 

CN. Nguyễn Huy Thao - Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm

Theo Bản tin Khoa học và Đời sống số 04/2014