- Nguồn gốc ra đời của Quyết định 22/2002/QĐ-TTg là Chỉ thị số 45-CT/TW ngày 11/11/1998 của Bộ Chính trị và nguồn gốc ra đời của Quyết định 14/2014/QĐ-TTg là Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 16/4/2010 của Bộ Chính trị;
- Quyết định mới đã nêu rõ phạm vi điều chỉnh hoạt động TV,PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Việt Nam và các hội thành viên là các vấn đề về đường lối, chủ trương, chính sách quan trọng và những chương trình, dự án lớn về khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, chính sách xây dựng, phát triển đội ngũ trí thức;
- Quyết định 14 nêu rõ khái niệm TV,PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Việt Nam (Nhiều khi vấn đề được hiểu và cho rằng từ “xã hội” chỉ gắn với khái niệm “giám định”. Để khắc phục bất cập này cần phải xác định rõ ràng về nội dụng cụm từ “tư vấn xã hội, phản biện xã hội và giám định xã hội”) là hoạt động mang tính chất xã hội, phản ảnh ý kiến và sự quan tâm của xã hội về một vấn đề và nội dung cụ thể; Liên hiệp Hội Việt Nam và các hội thành viên có nhiệm vụ tổ chức tập hợp, phát huy trí tuệ của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ thực hiện hoạt động TV,PB&GĐXH góp phần vào việc hoạch định chính sách pháp luật của Đảng, Nhà nước;
Hội nghị phản biện dự án khoa học công nghệ
- Quyết định 14 đã nêu rõ 3 phương thức để hoạt động TV,PB&GĐXH đó là:
1. Các đề án cần lấy ý kiến của Liên hiệp Hội Việt Nam và các hội thành viên trước khi ban hành (mang tính bắt buộc), đó là các đề án về đường lối, chủ trương, chính sách quan trọng của Đảng; Chương trình, dự án lớn, công trình trọng điểm quốc gia; chương trình, dự án lớn, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, chính sách xây dựng, phát triển đội ngũ trí thức… có sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất từ Trung ương đến địa phương hoặc gắn với sự lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, Ban Thường vụ Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh;
2. Chủ động đặt hàng của các cơ quan Đảng, Nhà nước ở Trung ương và các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (Ở tỉnh ta có thể hiểu như lâu nay Tỉnh ủy, Ban Thường vụ (Thường trực) Tỉnh ủy, HĐND, UBND và UBMTTQ Việt Nam tỉnh có văn bản yêu cầu giao nhiệm vụ và đề nghị lấy ý kiến Liên hiệp Hội tỉnh và đội ngũ trí thức KH&CN tỉnh, đó là các Báo cáo Chính trị trình ra các kỳ Đại hội Đại biểu tỉnh Đảng bộ, các Đề án trình Tỉnh ủy, Quy hoạch tổng thể kinh tế-xã hội; Quy hoạch các lĩnh vực ngành và các đề án, dự án trọng điểm trình HĐND tỉnh…);
3. Các đề án không quy định tại khoản 1, khoản 2 trên mà do Liên hiệp Hội Việt Nam và các hội thành viên chủ động đề xuất thực hiện. Việc đề xuất TV,PB&GĐXH phải được sự đồng ý của cơ quan có thẩm quyền. Vấn đề này theo Quyết định 22 thì ở tỉnh ta lâu nay vẫn được coi là việc làm thường xuyên, cụ thể: Liên hiệp Hội tỉnh nhận nhiệm vụ TV,PB&GĐXH nhiều dự án vừa, nhỏ khác nhau do UBND tỉnh (thông qua Sở KH&ĐT), các Sở, ngành và huyện, thành phố trong tỉnh giao thuộc các lĩnh vực quy hoạch, giao thông cầu đường, thủy lợi, nông nghiệp và phát triển nông thôn, văn hóa, lịch sử, phát thanh truyền hình, công nghệ thông tin, cơ sở hạ tầng KCN, khu dân cư, xử lý và bảo vệ môi trường… được quy định rõ tại Quyết định số:141/2003/QĐ-UB ngày 13 tháng 08 năm 2003 và Quyết định số: 32/2005/ QĐ-UB ngày 4/03/2005. Đến nay, sau khi có Quyết định 14 Liên hiệp Hội tỉnh dự kiến sẽ chủ động đề xuất với UBND tỉnh (thông qua Sở KH&ĐT và Tài chính) cho phép (đồng ý) Liên hiệp Hội tỉnh và các hội thành viên tiếp tục thực hiện việc tư vấn góp ý hoặc tham gia tư vấn thẩm định (có tính chất phản biện xã hội và giám định xã hội) các dự án, đề án, chương trình do UBND tỉnh (thông qua Sở KH&ĐT hoặc Văn phòng UBND tỉnh), các Sở, Ban, ngành, huyện, thành phố trong tỉnh gửi đến yêu cầu. Chúng tôi cho rằng đây là một kênh thông tin quan trọng: “Có cơ sở khoa học, thực tiễn, độc lập, khách quan nhằm giúp các cơ quan được tư vấn, phản biện và giám định xã hội có thêm thông tin và căn cứ trong việc xây dựng, thẩm định, phê duyệt và thực hiện đề án (dự án). Điều 4-Quyết định 14”;
- Quyết định 14 đã quy định rõ hơn việc tiếp nhận, nghiên cứu, tiếp thu đặc biệt là việc trả lời các ý kiến không tán thành đối với các kiến nghị, đề xuất trong văn bản TV,PB&GĐXH; Quyết định 14 bỏ khoản 3 Điều 4 của Quyết định 22 quy định chịu trách nhiệm pháp lý về nội dung TV,PB&GĐXH. Vì bản chất hoạt động TV,PB&GĐXH của Liên hiệp Hội là hoạt động mang tính chất xã hội, không bắt buộc đối tượng được TV,PB&GĐXH phải thực hiện;
- Quyết định mới xác định rõ nguồn kinh phí cho hoạt động TV,PB&GĐXH là ngân sách cấp lấy từ nguồn kinh phí sự nghiệp KH&CN. Đối với tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương Liên hiệp Hội địa phương thực hiện TV,PB&GĐXH từ nguồn ngân sách ở địa phương (Liên hiệp hội địa phương lập kế hoạch nội dung và dự toán kinh phí gửi Sở Tài chính tổng hợp trong dự toán ngân sách địa phương để thực hiện (khoản 1. Điều 8- Quyết định 14).
Tóm lại, hoạt động TV,PB&GĐXH của Liên hiệp Hội tỉnh và các hội thành viên trong hơn 10 năm qua đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, vị trí, vai trò của Liên hiệp Hội tỉnh ngày càng được khẳng định. Với Quyết định 14 mới chắc chắn sẽ tạo ra nhiều thuận lợi mới cho hoạt động TV,PB&GĐXH của Liên hiệp Hội tỉnh và các hội thành viên đạt nhiều thành tựu mới./.
TS. Nguyễn Kim Hiệu
Theo Bản tin Khoa học & Đời sống số 2/2014