Những căn cứ pháp lý để thực hiện nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội

Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg ngày 14/02/2014 của Thủ tướng Chính phủ về hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và Công văn số 819/HD-LHHVN ngày 01/10/2014 của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam hướng dẫn triển khai thực hiện Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg ngày 14/02/2014 của Thủ tướng Chính phủ về hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam; Điều lệ Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam được phê chuẩn theo Quyết định số 1795/QĐ-TTg ngày 21/10/2015; Thông tư số 11/2015/TT-BTC ngày 29/01/2015 của Bộ Tài chính hướng dẫn cơ chế tài chính cho hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam; Quyết định số 44/QĐ-UBND ngày 13/01/2017 của Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi về việc phê duyệt danh mục chương trình, quy hoạch, đề án, dự án, cơ chế chính sách quan trọng đầu tư phát triển hằng năm của tỉnh giai đoạn 2017-2020 cần thực hiện tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Quảng Ngãi.

Những nội dung cần tư vấn, phản biện và giám định xã hội

Theo Quyết định số 44/QĐ-UBND ngày 13/01/2017 của Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi về việc phê duyệt danh mục chương trình, quy hoạch, đề án, dự án, cơ chế chính sách quan trọng đầu tư phát triển hằng năm của tỉnh giai đoạn 2017-2020 cần thực hiện tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Quảng Ngãi gồm các đề án, dự án quan trọng  do Thường trực, Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Thường trực HĐND tỉnh và UBND tỉnh giao nhiệm vụ tư vấn, phản biện (được xác định trên cơ sở quy định tại Điểm 3.1 và 3.2, Khoản 3, Điều 2 của Quy chế làm việc của Tỉnh ủy, Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Thường trực Tỉnh ủy Quảng Ngãi số 04-QC/TU ngày 05/12/2016), cụ thể:

-  Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, huyện, thành phố; Quy hoạch phát triển ngành, lĩnh vực, sản phẩm;

-  Định hướng chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ (5 năm hoặc trên 5 năm) của tỉnh;

-  Các đề án, dự án quan trọng (theo kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2016-2020) về phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục và đào tạo, khoa học, công nghệ và môi trường; chính sách xây dựng và phát triển đội ngũ trí thức;

-  Các dự án có tính chất nhạy cảm về lịch sử, văn hóa, tôn giáo, cảnh quan, môi trường;

-  Chủ trương đầu tư đối với các dự án do doanh nghiệp, nhà đầu tư trong và ngoài nước đề xuất đầu tư trên địa bàn tỉnh có khả năng tác động đến văn hóa, cảnh quan, môi trường, sử dụng diện tích đất lớn (trên 10ha đối với đất khu vực đô thị và trên 50ha đối với khu vực khác, có ảnh hưởng lớn đến dân cư và an sinh xã hội.  

Ngoài ra, Liên hiệp Hội còn chủ động đề xuất các đề án, dự án và được cơ quan có thẩm quyền cho phép thực hiện tư vấn, phản biện và giám định xã hội hoặc các đề án, dự án, trọng điểm của ngành và địa phương do các sở, ban ngành, huyện, thành phố có yêu cầu Liên hiệp Hội tư vấn, phản biện và giám định xã hội hoặc cần cung cấp thông tin, tư liệu để thêm luận cứ khoa học.

Kết quả thực thực hiện tư vấn, phản biện  từ  năm 2016-2020

Từ năm 2016 đến 2020,  Liên hiệp Hội thực hiện góp ý kiến tư vấn, phản biện đối với 227 chương trình, quy hoạch, đề án, dự án, cơ chế chính sách quan trọng đầu tư phát triển của tỉnh, cụ thể như: Dự thảo Đề án và Nghị quyết của Tỉnh ủy khóa XIX về các nhiệm vụ đột phá và trọng tâm giai đoạn 2016-2020 như: Đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, nhất là hạ tầng giao thông, hạ tầng đô thị; Đẩy mạnh phát triển kinh tế biển, đảo tỉnh Quảng Ngãi…; Dự án Rà soát, điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội thành phố Quảng Ngãi đến năm 2020, định hướng đến năm 2025; Dự án Quy hoạch xây dựng huyện Lý Sơn đến năm 2030; Dự án đầu tư Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất; Đề án tổng thể Bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân trên địa bàn tỉnh đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030; Đồ án Điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng thành phố Quảng Ngãi; Đề án thành lập thị xã Đức Phổ và các phường thuộc thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi; Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng bộ tỉnh của Tỉnh ủy, các huyện, thành phố nhiệm kỳ 2020-2025; Kế hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2021-2030; Dự án Đập dâng hạ lưu sông Trà Khúc; các dự án, đề án đầu tư xây dựng khu du lịch; ...

Tham gia Hội đồng thẩm định của tỉnh đối với các quy hoạch, đề án, dự án lớn, quan trọng của tỉnh; hàng năm Liên hiệp Hội và các hội thành viên tham gia thẩm định cho khoảng 40 Báo cáo đánh giá tác động môi trường của các dự án đầu tư trên địa bàn tỉnh.Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội đã tập hợp, đoàn kết được nhiều trí thức khoa học và công nghệ trong và ngoài tỉnh, với tâm huyết nhiệt tình và trách nhiệm, tham gia góp ý, phản biện nhiều ý kiến có giá trị được Lãnh đạo tỉnh đánh giá cao, ghi nhận và đưa vào sử dụng trong các đề án, dự án xây dựng phát triển tỉnh trong 5 năm qua.

Hội thảo TVPB&GĐXH Đồ án Điều chỉnh Quy hoạch chung xây dựng Thành phố Quảng Ngãi

Những thuận lợi và khó khăn trong hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội

Về thuận lợi, Liên hiệp Hội đã được Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh quan tâm về cơ chế chính sách, tổ chức bộ máy, cơ sở vật chất và kinh phí hoạt động. Công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội đã đi vào nề nếp, có kế hoạch, quy trình thực hiện rõ ràng; đã tập hợp, quy tụ được đông đảo trí thức khoa học và công nghệ có chuyên môn sâu về các ngành, lĩnh vực để thực hiện công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội; Nhiều nội dung tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp Hội được lãnh đạo tỉnh đánh giá cao, ghi nhận và đưa vào chỉ đạo thực hiện.

Về khó khăn, đối với một số đề án, dự án, do yêu cầu thời gian trả kết quả tư vấn, phản biện xã hội quá ngắn, với khối lượng hồ sơ nhiều, tốn nhiều thời gian và kinh phí nhân bản để gửi đến các chuyên gia làm bị động trong tổ chức thực hiện; Việc tiếp cận thông tin, hồ sơ, tài liệu của một số đề án, dự án còn hạn chế, dẫn đến chất lượng tư vấn, phản biện xã hội chưa cao; Bên cạnh đó, nhận thức của một số đơn vị, cá nhân chưa thật sự coi trọng công tác tư vấn, phản biện xã hội; có ý né tránh vấn đề tư vấn, phản biện xã hội, dẫn đến việc có nhiều đề án, dự án, chương trình, quy hoạch… quan trọng nhưng Liên hiệp Hội không được tham gia tư vấn, phản biện; Các chuyên gia khoa học, công nghệ có nhiều người đương chức, bận nhiều công việc chuyên môn, nên cũng hạn chế về quỹ thời gian để nghiên cứu sâu các nội dung cần tư vấn, phản biện và thường chậm về tiến độ nộp báo cáo. Nhiều chuyên gia khoa học, công nghệ đầu ngành đa số sống và làm việc ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh nên việc gửi hồ sơ đề án, dự án để tham gia tư vấn, phản biện tốn nhiều thời gian và kinh phí (chuyển phát nhanh; tiền tàu, xe, vé máy bay, ăn, ở). Một số chuyên gia nhất là cán bộ đương chức thường e ngại, vị nể nên việc tư vấn, phản biện có nhiều nội dung chừng mực, giữ ý, không thể hiện đầy đủ chính kiến của mình. Nhất là, sau khi thực hiện tư vấn, phản biện xã hội, Liên hiệp Hội tỉnh rất ít nhận được phản hồi từ các cơ quan đơn vị đề nghị tư vấn, phản biện xã hội.

Để nâng cao năng lực tư vấn, phản biện và giám định xã hội trong giai đoạn tới, Liên hiệp Hội cần tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội; tăng cường công tác tập hợp, quy tụ các nhà trí thức khoa học có tâm huyết nhiệt tình và trách nhiệm trong và ngoài tỉnh trên nhiều lĩnh vực (kỹ thuật, kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, xây dựng đảng, quản lý nhà nước..), đảm bảo số lượng và chất lượng, có cơ cấu phù hợp, đáp ứng yêu cầu của công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội góp phần tích cực trong việc xây dựng phát triển tỉnh nhà.

Đối với Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, cần nghiên cứu đề xuất với Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung hướng dẫn cơ chế tài chính cho hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phù hợp với điều kiện đặc thù trong tình hình mới. Đồng thời, cần phối hợp với các địa phương mở lớp tập huấn về công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội.

Đối với UBND tỉnh Quảng Ngãi, cần có văn bản gửi đến các sở, ban, ngành, các hội đoàn thể chính trị - xã hội, UBND huyện, thị xã, thành phố và các doanh nghiệp  trong quá trình thực hiện các chương trình, quy hoạch, đề án, dự án, cơ chế chính sách quan trọng đầu tư phát triển hằng năm của tỉnh phải thực hiện lấy ý kiến tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Quảng Ngãi./.

KS.Trần Quang Tiên - Phó Trưởng Ban Khoa học Công nghệ và Tư vấn Phản biện

(Nguồn: Bản tin Khoa học và Đời sống số 04/2020)