HTX là tổ chức kinh tế tự chủ do thành viên tự nguyện lập ra nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi ích cho từng thành viên trên cơ sở hợp tác và giúp đỡ nhau giữa các thành viên trong việc đáp ứng nhu cầu chung giống nhau của thành viên về sản phẩm, dịch vụ, hoặc tạo việc làm nhằm nâng cao thu nhập cho thành viên một cách hiệu quả hơn so với việc để từng thành viên đơn lẻ thì không thực hiện được, hoặc thực hiện kém hiệu quả trong điều kiện cơ chế thị trường. HTX hoạt động không phải lấy lợi nhuận làm mục tiêu chủ yếu mà nhằm mục tiêu cao nhất là đem lại lợi ích cho thành viên, từ đó giúp thành viên tối đa hóa lợi nhuận, nâng cao sức cạnh tranh với hoạt động kinh tế hoặc tăng thu nhập, tạo việc làm, cải thiện đời sống cho chính mình; HTX chỉ trích một phần thu nhập của mình bù đắp chi phí hoạt động và tích lũy các quỹ phát triển. Để đem lại lợi ích cho thành viên thông qua cung ứng sản phẩm, dịch vụ cho thành viên, HTX phải lựa chọn phương án đầu tư, sản xuất kinh doanh thích hợp, có hiệu quả và cạnh tranh với các tổ chức thuộc các thành phần kinh tế khác trên thị trường. Quan hệ giao dịch sản phẩm, dịch vụ giữa HTX và thành viên là bình đẳng theo hợp đồng dịch vụ giữa hai bên.

Sản xuất chổi đót ở HTXNN Phổ Phong - Đức Phổ

Thành viên HTX vừa là người góp vốn trở thành chủ sở hữu, vừa là người sử dụng sản phẩm, dịch vụ của HTX, có quyền biểu quyết ngang nhau không phụ thuộc vốn góp (đối nhân), lợi ích của thành viên từ HTX là: Giảm chi phí nguyên vật liệu dịch vụ đầu vào bảo đảm chất lượng, tăng giá bán sản phẩm, dịch vụ của mình và tiếp cận thị trường thuận lợi hơn thông qua sử dụng sản phẩm, dịch vụ chung của HTX. Thành viên sử dụng càng nhiều sản phẩm, dịch vụ của HTX thì được hưởng lợi càng nhiều; Đồng thời góp phần làm cho hiệu quả hoạt động và thu nhập của HTX càng lớn hơn.

Khi tham gia HTX, thành viên của HTX bắt buộc phải góp vốn và thực hiện hợp đồng dịch vụ với HTX, còn việc góp sức là tùy vào loại hình HTX và yêu cầu của HTX và nguyện vọng của thành viên, không bắt buộc thành viên phải góp sức, trừ trường hợp HTX tạo việc làm. Thu nhập và lợi ích của thành viên từ việc tham gia HTX theo nguyên tắc: Thu nhập và lợi ích của HTX được phân phối cho thành viên chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ của HTX và một phần theo vốn góp cho thành viên trên tinh thần hỗ trợ lẫn nhau, sau khi trích nộp các quỹ đầu tư phát triển, quỹ dự phòng tài chính của HTX và hình thành tài sản không chia phục vụ cho mục tiêu phát triển HTX.

Với nhận thức đầy đủ đặc trưng, vai trò, ý nghĩa định hướng và nguyên tắc hoạt động chủ yếu của HTX như trên là bước chuẩn bị quan trọng cơ bản nhất cho việc hình thành HTXNN kiểu mới hiện nay. Ngoài ra để hình thành một HTXNN kiểu mới, nhất là việc chuyển đổi từ HTXNN hiện tại thì vấn đề cần quan tâm, chủ trọng là công tác cán bộ; xác định thành viên mới và đánh giá chính xác thực trạng HTX đang tồn tại.

Về cán bộ HTXNN hiện nay là một vấn đề vô cùng quan trọng, theo Luật mới, HTXNN kiểu mới với xu thế mới đòi hỏi Giám đốc HTXNN phải là người có tâm, có tầm, có sức khỏe, hiểu biết, nắm bắt được xu hướng thời đại đặc điểm kinh tế - xã hội của địa phương, năng động, sáng tạo, biết khai thác thế mạnh của địa phương và những điều kiện hiện có, biết tổ chức sản xuất, kinh doanh giỏi, bang giao rộng, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và hết lòng vì nông dân, vì sự nghiệp chung, phải là người được đào tạo bài bản và trên hết là người có uy tín, được các thành viên tín nhiệm cao. Do đó cơ quan Đảng, nhà nước, địa phương không nên can thiệp sâu mà chỉ định hướng để các thành viên, xã viên tự chọn ra người đứng đầu tổ chức HTXNN của mình để có thể đặt trọn niềm tin và giao trách nhiệm rõ ràng cho người cán bộ mà mình đã lựa chọn.

Một vấn đề khác cũng cần hết sức quan tâm trước khi thực hiện chuyển đổi HTXNN hiện nay để hình thành HTXNN kiểu mới đó là: Vấn đề cần đánh giá thật chính xác, tỉ mỉ, đầy đủ hiện trạng mọi mặt của HTX như tài sản, công nợ, số lượng thành viên, những sản phẩm, dịch vụ hiện có, đánh giá mặt được, mặt yếu, khả năng biến động, phát triển của các dịch vụ, ngành nghề đang thực hiện … Từ đó định hình, xác định lại thành viên của HTXNN mới – thành viên mới phải là thành viên thực chất, đúng nguyên tắc tự nguyện “HTX kết nạp rộng thành viên – Thành viên HTX có trách nhiệm thực hiện cam kết theo hợp động dịch vụ và theo quy định của điều lệ …” (Điều 7 Luật HTX 2012). Đồng thời xây dựng điều lệ và phương hướng sản xuất kinh doanh của HTX sát thực tế địa phương được mọi thành viên bàn bạc, dân chủ đồng thuận cao, đảm bảo tính khả thi cao nhất.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước các cấp cần quan tâm giúp đỡ tạo mọi điều kiện để các HTXNN khắc phục những tồn tại cố hữu lâu nay của kinh tế tập thể nói chung và HTXNN nói riêng của tỉnh nhà: như công nợ, tài sản, đất đai, cán bộ quản lý và các cơ chế bảo đảm thực hiện các chính sách hiện hành đối với HTXNN, giúp các HTXNN thoát hẳn khỏi những quá khứ tồn tại cũ để xây dựng HTXNN kiểu mới đúng nghĩa của nó.

Trên đây là những vấn đề hết sức lưu tâm để hình thành nên một tổ chức HTXNN kiểu mới theo Luật HTX 2012 từ việc thành lập mới, đặc biệt là từ việc chuyển đổi HTXNN hiện nay sang HTXNN mới. Đảm bảo thực hiện tốt tiêu chí 13 trong xây dựng nông thôn mới - Mỗi xã đạt chuẩn nông thôn mới phải có một tổ chức kinh tế tập thể hoạt động hiệu quả … Đời sống người nông dân được nâng cao nhiều lần, đóng góp nhiều hơn cho sự nghiệp xây dựng nông thôn mới hiện nay, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX.

KS. Đỗ Kỳ Ân                   

Chi cục Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Ngãi

Theo Bản tin KH&ĐS số 4/2015