Trao đổi
(Đăng lúc: 16/03/2016 09:02:11 AM)
Tư vấn phản biện các vấn đề môi trường -Vấn đề và chiến lược hoạt động của Liên hiệp hội Việt Nam
Thuật ngữ “ tư vấn, phản biện và giám định xã hội” (viết tắt là TVPBXH) chính thức xuất hiện trên văn bản hành chính và công luận kể từ năm 2002 khi Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg về hoạt động tư ván, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam ( LHHVN).

Sau những ý kiến góp ý của LHHVN đối với một số đề án lớn của Chính phủ như  Thuỷ điện Sơn La, Nước Hồ Tây, Đường HCM và gần đây là dự án Bôxit Tây Nguyên, Đường sắt cao tốc, Quy hoạch Hà Nội, Đảng và Chính phủ dường như đã nhìn nhận tích cực và đúng đắn hơn về vai trò của trí thức KH&CN nói chung và hoạt động TVPB của LHHVN nói riêng. Thêm vào đó, công chúng cũng kỳ vọng nhiều hơn vào giới trí thức KH&CN trong việc giải toả những búc xúc xã hội. Phong trào  “nhà nhà phản biện, người người phản biện” dường như đã được khuấy lên không chỉ từ Quốc Hội mà còn dày đặc trên các phương tiện truyền thông với các tít bài thật ấn tượng “ Không có phản biện, xã hội chết lâm sàng” hay “ Đi theo lề là việc của các con cừu”.  Bất cứ một chính sách hay đề án, dự án  nào có vẻ không phù hợp, thậm chí một phát ngôn “trái tai” của một quan chức nào đó cũng đã trở thành chủ đề để bàn luận, phê phán.  Điều này thể hiện không khí dân chủ và tầm quan trọng của hoạt động TVPBXH đối với sự nghiệp xây dựng đất nước.

Trong 12 năm thực hiện Quyết đinh số 22/2002/QĐ-TTg , Liên hiệp hội Việt Nam đã gặt hái được nhiều thành công và nâng cao vai trò và uy tín của mình trong hoạt động TVPBXH. Điều đặc biệt là những hoạt động TVPBXH thành công nhất của LHHVN phần lớn đều là các ý kiến tư vấn phản biện các vấn đề môi trường. Tuy nhiên, do cơ chế tài chính cho hoạt động TVPBXH không rõ ràng nên kinh phí cho TVPBXH của LHHVN trong giai đoạn này chủ yếu vẫn là Ngân sách sự nghiệp KH&CN. Chính vì vậy các hoạt động TVPBXH các vấn đề môi trường đã không được mở rộng đúng với tiềm năng và thế mạnh của LHHVN. Nhiều vấn đề môi trường cần được TVPBXH đã không thể thực hiện được do thiếu kinh phí. 

Vấn đề lại càng khó khăn hơn khi Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg được thay thế bằng Quyết đinh số 14/2014/QĐ-TTg với cùng tên gọi nhưng không đề cập đến lĩnh vực môi trường.  Chẳng hạn Quyết định số 22/QĐ-TTg quy định đối tượng TVPBXH là ” các chính sách, các chương trình, đề án về phát triển KT-XH, giáo dục-đào tạo, khoa học, công nghệ và môi trường có tính chất phức tạp, ưu tiên, trọng điểm hoặc đa ngành..”  thì Quyết định 14/2014/QĐ-TTg quy định đối tượng của TVPBXH  chỉ là “các vấn đề về đường lối, chủ trương, chính sách quan trọng và những chương trình, dự án lớn về KH&CN, giáo dục-đào tạo,  về chính sách xây dựng, phát triển đội ngũ trí thức” mà không có vấn đề về môi trường.

Trong thực tế các tiêu chí xác định đối tượng TVPB không  dễ dàng, đặc biệt là các vấn đề môi trường.  Về bản chất, hoạt động TVPB của LHHVN là một nhiệm vụ chính trị  hơn là hoạt động nghề nghiệp bởi lẽ theo Quyết định 22/QĐ-TTg  thì  TVPB chỉ là hoạt động “cung cấp thêm các cơ sở, luận cứ khoa học độc lập, khách quan cho các cơ quan ( Nhà nước) trong việc đề xuất, xây dựng, thẩm định, phê duyệt hoặc thực hiện đề án”, còn theo Quyết định 14/2014/QĐ-TTg thì  là “ các nhận xét, đánh giá, phê bình và khuyến nghị”.  Nhưng để có “ các nhận xét, đánh giá, phê bình và khuyến nghị” thì hiển nhiên phải nghiên cứu ( tài liệu hoặc thực địa) nghĩa là hoạt động này mang tính chất của hoạt động khoa học nhưng không phải là hoạt động nghiên cứu, triển khai ( R&D).  Nó cơ bản là hoạt động tổng hợp các bằng chứng dựa trên kết quả nghiên cứu KH&CN đã có để  đưa ra ý kiến đánh giá riêng, độc lập của LHHVN về vấn đề cần xem xét, tư vấn, phản biện.  

Đánh giá các vấn đề tài nguyên môi trường ở Việt Nam, phần lớn các ý kiến đều cho rằng tài nguyên bị cạn kiệt, môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng, hệ sinh thái bị suy thóai, đa dạng sinh học bị suy giảm. Vì thế TVPB các vấn đề môi trường cần phải trở thành một hoạt động không thể tách rời với hoạt động TVPB nói chung của LHHVN.

Quyết định 14/2014/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, mặc dù không đề cập trực tiếp đến việc phản biện các vấn đề môi trường mà chỉ nói chung chung là KH&CN nhưng điều đó không có nghĩa rằng LHHVN không được phản biện các vấn đề môi trường.  Bởi vì như trên đã chỉ ra rằng bản chất của TVPB là việc đưa ra các luận chứng khoa học và thực tiễn để đồng ý hay phản  bác  một đề án chính sách hay dự án phát triển KT-XH nào đó.  Hơn nữa, bản chất của vấn đề môi trường là vấn đề của KH&CN.  Do đó cho dù Quyết Định 14 không chỉ rõ thì với trách nhiệm của nhà khoa học không thể bỏ qua mà không có ý kiến phản biện về các vấn đề môi trường.

Thực tiễn cho thấy công tác TVPB của LHHVN được đánh giá cao chính là xuất phát từ các ý kiến phản biện về mặt môi trường của các dự án lớn của chính phủ như dự án Thủy điện Sơn La, Bôxit Tây Nguyên, Nước Hồ Tây hay Đường HCM v.v  mà trong đó sự khiếm khuyết của các dự án này chính là bỏ qua việc đánh giá các vấn đề môi trường của dự án.

Để  phát huy các thành công của  các hoạt động TVPB trong thời gian qua và để đưa công tác TVPB môi trường  lên một tầm cao mới thì cần thiết phải xây dựng kế hoạch chiến lược cho hoạt động này với trọng tâm là các vấn đề sau đây:

- Khai thác tài nguyên khoáng sản và năng lượng sạch

- Ứng phó biến đổi khí hậu, BVMT và tăng trưởng xanh

- Ứng phó thiên tai và thảm họa môi trường

- Các vấn đề quy hoạch môi trường và phát triển bền vững

- Các vấn đề về công nghệ môi trường như công nghệ xử lý rác thải sinh họa ,  xử lý ô nhiễm đất, nước và không khí;  công nghệ sản xuất xanh - sạch  và công nghệ xử lý và tái chế rác thải công nghiệp

Chỉ khi xác định rõ các vấn đề môi trường trong mỗi đề án thì việc tư vấn phản biện  giám định xã hội của LHHVN mới trở thành “ kênh thông tin quan trọng ” giúp cho Đảng và Chính phủ hoạch định chính sách đúng đắn và hiệu quả.  

Tác giả bài viết: Ngô Thuần Khiết

Theo Vusta


THÔNG BÁO
LIÊN KẾT WEB
DANH NGÔN KHOA HỌC
Thống kê truy cập
Lượt truy cập: 1856928
Đang trực tuyến: 33